Standpunt Exoten

'Exoten' zijn vogels die van nature niet in Nederland voorkomen. Door menselijk toedoen kunnen zij zich vestigen buiten hun oorspronkelijke verspreidingsgebied en populaties vormen en kunnen zij zogenaamd “invasief” worden. Vogelbescherming beschouwt o.a. nijlgans, rosse stekelstaart, halsbandparkiet en huiskraai als exoten.

Vogelbescherming Nederland gebruikt als definitie van 'exoot' die van 'alien species' van de IUCN (International Union for Conservation of Nature), waarvan Vogelbescherming lidorganisatie is. Deze luidt: “Onder een exoot wordt verstaan: een soort, ondersoort, of lager taxon, dat voorkomt buiten het natuurlijke, historisch, huidig of potentieel verspreidingsgebied van de soort (in het verleden of tegenwoordig; niet-autochtoon, niet-inheems, gebiedsvreemd, exotisch), d.w.z. buiten het gebied waar die soort van nature voorkomt en niet zou voorkomen zonder directe of indirecte introductie door de mens of zonder menselijke hulp.”
Voortkomend uit deze definitie heeft Vogelbescherming Nederland exoten in vier categorieën ingedeeld. De plaatsing in een van deze categorieën is bepalend voor de opstelling van Vogelbescherming Nederland ten aanzien van een exotische vogelsoort. In alle gevallen gaat het om zichzelf in stand houdende populaties.

  1. Ingeburgerd: “door de mens geïntroduceerd, en heeft zich minimaal 100 jaar na introductie zelfstandig kunnen handhaven (voortplantend).”
  2. Soort waarvan op termijn geen negatieve effecten op inheemse vogelsoorten te verwachten zijn.
  3. Soort waarvan op termijn negatieve effecten op inheemse vogelsoorten te verwachten zijn, d.w.z de invasieve exoten, soorten die én sterk in aantal toenemen én die een negatief effect hebben op inheemse soorten of andere natuurwaarden.
  4. Soort waarvan onvoldoende informatie beschikbaar is om eventuele negatieve effecten in te kunnen schatten.

Probleem

Verspreiding van exoten is een mondiaal probleem. Exoten worden na habitatvernietiging als de belangrijkste oorzaak van de bedreiging van de biodiversiteit gezien. Ook in Nederland komen veel exotische vogelsoorten voor. Een toenemend aantal soorten vormt zichzelf in stand houdende populaties. Of dit een probleem is hangt af van de vraag of een exoot bedreigend is of kan worden voor het voortbestaan van inheemse vogelsoorten of andere natuurwaarden in Nederland, óf via Nederland in het buitenland.
Het is niet eenvoudig om te beoordelen of een exoot een probleem wordt als de soort zich net in ons land heeft gevestigd. Pas bij voldoende grote populaties treden eventuele effecten aan het licht, maar dan is het voorkomen van uitbreiding al heel moeilijk.
Een benadering vanuit de ecologische invalshoek is slechts één benadering. De beleving en waardering van planten- en diersoorten worden vaak door andere motieven bepaald. Deze motieven zijn medebepalend of voorgestelde acties die voortkomen uit het standpunt van Vogelbescherming Nederland wel ten uitvoer gebracht kunnen worden. Zo kunnen exoten populair zijn bij het publiek of schade veroorzaken of een negatieve invloed hebben op natuurbeleving.

Standpunt

  • Vogelbescherming zal, waar zij kan, voorkomen dat exoten in Nederland worden ingevoerd.
  • Wanneer inheemse vogelsoorten op populatieniveau bedreigd worden of andere natuurwaarden op termijn risico lopen door de aanwezigheid van één of meer exoten, zal Vogelbescherming Nederland stimuleren dat maatregelen ter bestrijding van exoten door derden genomen worden (zie categorie 3 onder Situatie), mits de daaruit voortkomende bestrijding inheemse vogelsoorten niet onevenredig schaadt. Dit dient liefst in een heel vroegtijdig stadium te gebeuren (het hanteren van een ‘voorzorgsbeginsel’).
  • Wanneer exoten grote risico’s voor de volksgezondheid betekenen of de vliegveiligheid bedreigen zal Vogelbescherming geen bezwaar maken tegen effectieve planmatige bestrijding van de exoot.
  • Wanneer exoten belangrijke economische schade veroorzaken zal Vogelbescherming geen bezwaar maken tegen schadebestrijding en populatiebeperking van de exoot ter voorkoming van die schade, mits deze bestrijding inheemse vogelsoorten niet onevenredig schaadt. (NB als inheemse vogelsoorten economische schade veroorzaken zal Vogelbescherming in beginsel wél bezwaar maken tegen populatiebeperkende maatregelen waarbij dieren worden gedood)

Wat doet Vogelbescherming?

  • Vogelbescherming bevordert dat door middel van monitoring, aanvullend onderzoek in Nederland en daarbuiten en gedegen risico-inschattingen de status van exoten en de daaruit voortvloeiende consequenties voor inheemse vogelsoorten en andere natuurwaarden bekend zijn (zie categorie 4 onder Situatie).
  • Vogelbescherming zal het middel voorlichting gericht inzetten en indien gewenst bevorderen dat verantwoordelijke instanties voorlichting geven, zal aanspreekpunt/gesprekspartner zijn en zich actief opstellen.