Smient

Wigeon, Mareca penelope - Eenden (Anatidae)

De smient wordt om zijn kenmerkende roep ook wel 'fluiteend' genoemd. In Nederland broeden slechts enkele paartjes, maar in de winter is de smient talrijk aanwezig. Smienten komen vanuit Scandinavië en Siberië naar Nederland om te overwinteren. Een aanzienlijk deel van de Noordwest-Europese populatie overwintert hier: het zijn er honderdduizenden. Daarom heeft Nederland een extra verantwoordelijkheid om voor de smient te zorgen. Op een winteravond is hun alleraardigste, fluitende roep te horen als smienten over vliegen: op weg naar het zuiden of op weg naar de graslanden, om hun buikjes vol te eten.

Herkenning

Mannetjes hebben een kastanjebruine kop met roomgele streep op het voorhoofd. Hun borst is roze-achtig, de flanken grijsblauw met witte dijvlek, de onderbuik is wit; de onderstaartdekveren zijn zwart. In de vlucht valt bij het mannetje de grote witte vleugelvelden op. Vrouwtjes zijn rossig bruin of grijsachtig met variabele diffuse vlekken met de blauwgrijze snavel en witte buik als opvallendste kenmerken.

Geluid

De mannetjes roepen een vrolijk ‘wiéuw’. Het geluid draagt ver, vooral op windstille avonden.


45-51 cm, spanwijdte 75-86 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van mei tot en met juni. Heeft doorgaans één legsel van 7 tot 8 eieren. Soms met een tweede legsel, als het eerste verloren is gegaan. Broedduur: 23-25 dagen. Nestelt alleen of met kleine groepjes, dicht bij elkaar. De jongen kunnen na 40-45 dagen vliegen.

Leefgebied

Buiten het broedseizoen heeft de smient een voorkeur voor waterrijke graslandgebieden. Rust meestal overdag op grote meren. Smienten zijn vogels die dicht bij schone, zoete wateren met een rijke oever- en waterbegroeiing broeden. Ideaal zijn de wetlands omgeven door open vegetatie en landbouwgrond in arctische en boreale streken. Komt niet zuiver en alleen in zoet water voor.

Voedsel

Dieet bestaat voor bijna 100% uit plantaardig voedsel. De smient eet bladeren, zaden, wortels van planten, gras en algen. Alleen het vrouwtje eet in het broedseizoen als aanvulling op haar dieet ook wel muggen, zodat ze in goede conditie blijft.

Vogeltrek

Smienten trekken en zijn daarbij erg beïnvloedbaar door koude weersomstandigheden. Ze trekken in grote groepen vanuit hun arctische broedgebieden in de late zomer in zuidelijke en zuidwestelijke richting, naar de overwinteringsgebieden in landen aan de Noordzee, West- en Zuidwest- Europa. De meeste smienten arriveren in oktober en november in Nederland. De smienten die in Nederland overwinteren, vertrekken in de periode februari-april en beginnen in mei met broeden.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend | wintergast in zeer groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het aantal smienten dat in Nederland overwintert is in de periode 1967 - 1989 sterk toegenomen, in de jaren negentig stabiliseerden de aantallen zich. Sinds de eeuwwisseling nemen de aantallen overwinteraars duidelijk af, met minder dan 5% per jaar. Mogelijk blijven smienten noordelijker overwinteren door de recente zachtere winters. Aantal geconstateerde broedparen in Nederland: 10-20 (2008-11).

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 10-20 (in 2008-2011)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 990.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

De smient graast vooral 's nachts op weilanden en is overdag te vinden op het open water, zoals de randmeren en de Waddenzee.

In Europa

De arctische en boreale zone vormen het verspreidingsgebied van de smient. Dit strekt zich uit van IJsland via Schotland, naar Noorwegen, Finland en Rusland. De soort trekt in de winter naar de kuststreken van zuidelijker Europa, maar ook naar Noord-Afrika en het Aziatische continent. In Nederland overwintert een aanzienlijk deel van de Europese populatie.

Meer informatie


Bescherming

Nederland heeft een speciale internationale verantwoordelijkheid voor de smient omdat het grootste deel van de Europese populatie in Nederland overwintert. Daarom geeft geen pas om de smient te laten doden, te meer daar de aantallen smienten een dalende lijn laten zien. Verder is de soort voor verstoring door recreatie op het water is de smient erg gevoelig. Ook watervervuiling is voor de smient een probleem.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft met succes de smient van de Nederlandse jachtlijst gehouden en ervoor gezorgd dat in Noord- en Zuid-Holland de smient niet gedood mag worden in het kader van schadebestrijding. Verder zet Vogelbescherming zich in voor de waterrijke gebieden waar smienten van profiteren. Dan gaat het zowel om waterkwaliteit, rustgebieden als de beschikbaarheid van voedsel. De WetlandWachten van Vogelbescherming houden de vinger aan de pols in de waterrijke natuurgebieden van Nederland.

Wat kunt u doen

Veel partijen in Nederland claimen de ruimte. De natuur delft in dat krachtenspel helaas vaak het onderspit. Overheden, landbouwsector, industrie én consumenten zouden tot een ander prijsbeleid van landbouwproducten moeten komen. Op die manier kunnen boeren het best gecompenseerd worden voor grazende smienten. Verder zijn smienten gevoelig voor verstoring. Probeer dat zo veel mogelijk te voorkomen door ze van een afstandje te bekijken en blijf binnen de aangegeven wandel-, fiets- en vaarroutes.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De smient is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn smienten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de smient is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de smient. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De smient is onder de Flora- en faunawet aangewezen als soort die in delen van het land belangrijke schade veroorzaakt en mag onder strikte voorwaarden worden bestreden op grond van een provinciale vrijstelling of ontheffing. Een groot aantal natuurgebieden die door smienten worden gebruikt als foerageergebied of als slaapplaats is aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal