Vuurgoudhaan

Firecrest, Regulus ignacapillus - Goudhanen (Regulidae)

De vuurgoudhaan lijkt op een goudhaan, maar met nog fellere kleuren. De kruin- en zijkruinstrepen zijn ongeveer gelijk, maar de vuurgoudhaan heeft een contrasterende witte wenkbrauwstreep en daaronder een gitzwarte oogstreep door het oog heen. Dit geeft aan de kop van dit bijzonder kleine vogeltje een vurig uiterlijk. Het mannetje heeft in plaats van geel een geheel fel oranje kruinstreep. Maar naast het verschil in uiterlijk maken zang, biotoop, trekgedrag en leefwijze hem eigenlijk tot een totaal andere vogel.

Herkenning

Naast de gele kruinstreep geflankeerd door een zwarte zijkruin, heeft de vuurgoudhaan ook nog een spierwitte wenkbrauwstreep, een zwarte oogstreep en daaronder weer een witte veeg. Mannetjes zijn bovendien veel makkelijker te herkennen doordat de middenkruinstreep donker oranje is, bijna tegen het rode aan. Tot slot, als het te zien is, heeft de vuurgoudhaan een fraaie geelgroene kraag rondom zijn kop.

Geluid

Zang is (subtiel) anders dan bij goudhaan: versterkend (crescendo) en versnellend, maar ook erg hoog. Het mist de herhaling die bij goudhaan duidelijk aanwezig is. Roep van vuurgoudhaan is hoog; een geoefend oor kan de verschillen horen met de goudhaan. Versnelt, verhoogt en is wat rauwer.


9-10 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedvogel voornamelijk in de oostelijke helft van Nederland, vanaf half april. In twee legsels worden elk 7-11, soms 12 eieren gelegd, in een 3-laags nest van veren, mos en twijgjes. Het nest wordt vaak gemaakt in een conifeer, of anders klimop of jeneverbes. Broedduur 14-15 dagen, waarna de jongen 20 dagen in het nest doorbrengen, en zodra ze uitgevlogen zijn nog ongeveer 14-15 dagen gevoed worden door de ouders.

Leefgebied

Vuurgoudhanen komen meer voor in de oostelijke helft van Nederland dan in het westelijk deel. Ze broeden in naald- en gemengde bossen. Parken, struwelen en tuinen met geschikte naaldbomen worden ook wel bewoond.

Voedsel

Eet net als goudhaan kleine insecten en spinnen, soms wel iets grotere prooien dan goudhaan. Heeft de voorkeur om op de bovenkant van takken en blaadjes te foerageren, en 'bidt' daarbij regelmatig (fladderend stil hangen). Dit doet hij ook bij spinnenwebben waarbij hij de gevangen insecten of zelfs de spin zelf pakt.

Vogeltrek

Korte-afstands trekker, maar vroeger (eind augustus/september) dan goudhaan (oktober/ begin november). Er zijn nauwelijks goede gegevens over de trekbewegingen van vuurgoudhaantjes beschikbaar. De herkomst van vuurgoudhanen die door Nederland trekken is niet bekend. Het is waarschijnlijk dat dit voornamelijk Deense en Duitse broedvogels zijn, maar broedvogels uit oostelijker gelegen landen is zeker niet uitgesloten. Wintergast in vrij klein tot vrij groot aantal, ook in west-Nederland. Zeker in milde winters kunnen vuurgoudhanen in behoorlijke aantallen in Nederland blijven, vaak dichter bij bewoonde wereld, en zoeken ze gemengde mezengroepen op.


Verspreiding en aantal

vrij schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In Nederland broeden er iets minder dan in de periode 1979-1985 werden vastgesteld. Destijds werd echter verwacht dat de aantallen iets zouden toenemen door uitbreiding van het bosareaal en het gevarieerder worden van deze bossen. Deze toename is uitgebleven. De vuurgoudhaan heeft in Nederland echter wel iets aan verspreidingsgebied gewonnen, doordat de oppervlakte bos licht is toegenomen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 5000-7000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Vooral op de Veluwe broeden ze in gemengde bossen. Buiten de broedtijd kan je er af en toe één tegen komen in een gemengd groepje van mezen, tussen een enkele goudhaan en boomkruiper.

In Europa

De vuurgoudhaan heeft een meer beperkte verspreiding dan zijn nauwste verwant, het goudhaantje. De broedgebieden liggen vooral in Centraal-Europa: Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Roemenië, maar ook het Iberisch Schiereiland herbergt zeer grote aantallen. Ontbreekt in Scandinavië.

Meer informatie


Bescherming

De aantallen vuurgoudhaan zijn stabiel en de soort geldt in Europa niet als bedreigd.

Wat kunt u doen

De goudhaan is geholpen met voldoende naaldbos. Vuurgoudhaantjes en 'gewone' goudhaantjes kunnen in de winter zo nu en dan een bezoek aan een voedertafel afleggen. Wie zorgt dat er niet alleen plantaardig voedsel te vinden is, maar ook meelwormen of maden voert, maakt met name kans op deze insecteneters. Ook speciale vetblokken met 'ingebakken' insecten zijn succesvol bij veel vogelsoorten. De aanwezigheid van enkele sparrenbomen (fijnspar (kerstbomen) douglasspar, zilverspar of sitkaspar) vergroten sterk de kans op aanwezigheid van zowel goudhaan als ook vuurgoudhaan, vooral in de oostelijke helft van Nederland.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De vuurgoudhaan is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn vuurgoudhanen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de vuurgoudhaan is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de vuurgoudhaan. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de vuurgoudhaan, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal