Alle berichten

Door Jeanet van Zoelen
Medewerker Vogelbescherming

Wat de vogel niet kent… eet hij gewoon op

Geplaatst op 27 mei 2019

Vogels kiezen soms een andere maaltijd dan ze normaal doen: een merel die op salamanders vist, een mees die eikenprocessierupsen met brandharen leert eten of een specht die specialiseert in het nestkast-openhakken. Zo’n opportunistische uitbreiding van het menu kan helpen bij het overleven. En redt misschien uw buxus.

Soms worden vogels betrapt op het eten van iets geks. Zo zijn er merels bekend die zich specialiseren in het vangen van salamanders en visjes uit vijvers of slechtvalken die eens een halsbandparkiet proberen (zie het filmpje hieronder). Dit soort afwijkend eetgedrag komt vaker voor. Het heeft dan ook voordelen.

Video in nieuw venster openen

Het voordeel van gek eetgedrag

Als vogels wat nieuws proberen dat toevallig op hun pad komt, leidt dat vaak tot gek, eenmalig of tijdelijk eetgedrag. Maar soms leidt het tot de ontdekking van een nieuwe voedselbron waar ze weer generaties mee doorkunnen. En dat kan het verschil maken in een snel veranderende wereld. Ze leren van elkaar en al snel eten ze het allemaal. Wie weet hoe het afloopt met die vissende merels. Een paar voorbeelden.

Dit is geen gek eetgedrag! In de lente eten eenden ook vissen en kleine diertjes. Al lijkt deze kikker wel wat groot.

Roomlaagje van de melk

Een bekend voorbeeld van een gekke, nieuwe voedselbron zijn de mezen die begin 20e eeuw in Zuid-Engeland leerden om melkflessen die op stoep stonden open te pikken om het roomlaagje eraf te eten. Een paar vogels ontdekten deze truc en de rest keek de kunst af, dus het gedrag verspreidde zich snel. Tot het verschijnsel ‘melkman’ verdween uit de samenleving en de mezen weer waren aangewezen op de natuur.

Slimme nieuwe voedselbron: mezen die leerden door het dopje te pikken en de roomlaag van de melk te eten.

Jongen uit nestkasten

Een ander voorbeeld zijn de grote bonte spechten die hun eetgedrag hebben aangepast aan de nestkasten die wij trouw ophangen voor de tuinvogels: ze hakken ze open en eten de jonge vogels eruit. (Ze eten sowieso eieren en jongen, maar het nestkast-element is nieuw.) Ze doen het lang niet allemaal, maar als een specht eenmaal de gewoonte heeft, blijft hij het doen. Blijkbaar loont het de moeite. Mocht u hier last van hebben, gebruik dan een invliegplaatje - al beginnen sommige spechten dan aan de zij- of onderkant van de nestkast. Of gun de specht zijn maaltje, sneu als het is.

Sommige spechten hakken nestkasten open om de jonge vogels of eieren eruit te eten.

Eikenprocessierupsen

De koolmees die het presteerde om eikenprocessierupsen te eten is ook een mooi, recent voorbeeld. In 2016 kwam een berichtje bij Vogelbescherming binnen over een mees die een methode had ontwikkeld om deze rupsen met lange brandharen toch te kunnen eten. Hij streek de rups langs een tak voor hij hem opat. Zelfs de jongen werden ermee gevoerd en vlogen gezond uit! Een jaar later hadden meer koolmeesjes dit gedrag ontdekt of gekopieerd en de jaren erop werd het steeds algemener. Mezenkasten worden nu zelfs ingezet ter bestrijding van deze rups.

Koolmezen zijn nu eenmaal gek op rupsen en zullen uiteindelijk ook soorten uitproberen die ze niet kennen.

26 jaar om de truc te leren

De koolmezen hadden echter 26 jaar nodig om door te krijgen hoe ze de eikenprocessierups konden eten zonder last te hebben van de brandharen. Sinds 1991 komt de eikenprocessierups in ons land voor, oprukkend vanuit het zuiden, mee met de hogere temperatuur. Eerst in Brabant en langzaamaan naar het noorden, waar hij in 2010 aankwam in Groningen. In 2015 werd voor het eerst gefilmd dat mezen de jonge rupsen eten (die nog geen brandharen hebben). En pas in 2017 had een deel van de mezen een maniertje gevonden om ook de rupsen mét brandharen te eten. Misschien kijken vogelsoorten ook onderling wel de kunst af, want meer dan tien vogelsoorten eten deze rups nu.

Misschien is dit wel de oplossing voor het buxusmotrups-probleem: mezen huisvesten.

Perspectief voor het buxusmotrups-probleem

Het voorbeeld van de eikenprocessierups biedt perspectief op een oplossing voor het buxusmotrups-probleem. Die rups kwam in 2007 voor het eerst in Nederland (per ongeluk geïmporteerd uit Azië). Misschien zien we eenzelfde verloop en gaan de koolmezen binnenkort helemaal los op deze exoot. Spuit dus vooral geen gif! Groepen koolmezen, sommige eksters en kauwen en een enkele specht hebben de rupsen van de buxusmot al ontdekt. Hopelijk worden dat er meer, dan hebben zij een uitbreiding van hun menu en wij minder schade.

Beleef de Lente

Zie live hoe een kuiken uit het ei krakt, verbaas je over de bizarre prooien die uilen aanslepen, huiver mee in de onweersstorm die de ooievaars buiten trotseren of als een steenmarter langskomt bij de steenuilen...

Beleef de lente, kijk mee!

Mijn tuin een vogelparadijs

Wordt u ook zo blij van vogels in uw tuin of op uw balkon? Hangt u wel eens een vetbolletje voor ze op? U kunt nog meer doen. Doe de gratis Postcode Vogelcheck en ontdek welke vogels in uw buurt leven en hoe u deze vogels kunt helpen.

Doe de Postcode Vogelcheck

Meer over

koolmees tuinplanten voer voedsel jeanetvanzoelen vogeltuin buxus

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair