Alle berichten

Door Jeanet van Zoelen
Medewerker Vogelbescherming

Vossenrasters in de praktijk: Eem- en Amstelland

Geplaatst op 26 september 2019

Een opzienbarend resultaat presenteerde Sovon begin dit jaar: met een vossenraster, was het aantal leeggegeten weidevogelnesten 70% lager dan zonder raster. Hoe werkt zo’n vossenraster? En wat zijn de praktijkervaringen ermee in twee weidevogelbolwerken?

‘Wat kunnen we nu nog doen om weidevogels te helpen?’ Een vraag die vrijwel iedere natuurliefhebber bezighoudt. Het belangrijkst is dat we gezamenlijk hun leefgebieden veiligstellen en verbeteren, maar dat vraagt tijd. Tijd die er niet is, omdat de weidevogels in Nederland mogelijk uitsterven voor die gebieden op orde zijn. Wat te doen.

Weidevogels sterven in Nederland mogelijk uit voor hun leefgebieden op orde zijn. Wat te doen.

Oer-Hollands: grutto én vos

Om tijd te kopen beschermen we de overgebleven weidevogelpopulaties op dit moment tegen roofdieren. Die populaties zijn namelijk zo kwetsbaar, dat ze nauwelijks meer bestand zijn tegen natuurlijke predatie. Door goede en omvangrijke leefgebieden worden ze op termijn weer sterk en gezond, zodat we ook zonder al te veel zorgen kunnen genieten van onze mooie roofdieren. Vos en hermelijn zijn tenslotte net zo oer-Hollands als grutto en kievit.

Vos en hermelijn (met mol in dit geval) zijn net zo oer-Hollands als grutto en kievit.

Vossenraster

Een ‘vossenraster’ is mogelijk een effectieve methode om weidevogels te beschermen tegen predatie. Vossen pakken in het broedseizoen naast hun gebruikelijke prooien (muizen, hazen, konijnen) namelijk ook graag die ietwat onnozele, voedzame weidevogelkuikens. Ook vossenwelpen moeten immers eten.

Een vossenraster is een raamwerk van metaal dat onder stroom staat. Een soort hekwerk van schrikdraad dus dat een weidevogelgebied omheint en op die manier afsluit voor vossen. Sovon heeft in het voorjaar van 2018 onderzocht of het plaatsen van zo’n raster zorgt voor een beter broedsucces van weidevogels.

Vossenraster in Eemland: een hekwerk dat onder stroom staat om vossen uit dit weidevogelgebied te houden.

Opzienbarend resultaat

De uitkomst was opzienbarend. Het bleek dat in de gebieden zonder vossenraster maar liefst 78% van de legsels werd opgegeten, terwijl dit in gebieden mét een raster slechts 7% bedroeg. Sovon vergeleek ook een gebied waar vossen werden doodgeschoten en wat bleek? Daar was het verlies door predatie nog altijd 65%, omdat kleine predators zoals hermelijn en bunzing hun kans schoon zagen.

70% minder leeggegeten nesten

Klein zoogdieren

Die kleine zoogdieren zijn dus een aandachtspunt bij vervolgonderzoek van Sovon naar de effectiviteit van vossenrasters in 2020. Want ook binnen afgerasterde gebieden kunnen kleine predatoren of vogels de predatie overnemen, omdat zij geen last hebben van het raster. Een vossenraster is hoe dan ook geen oplossing voor de echt lange termijn, maar - gezien dat eerste mooie resultaat - mogelijk wel een hulpmiddel om kwetsbare weidevogelpopulaties weer een poosje vooruit te helpen.

Plas-dras

Uit het Sovon-onderzoek bleek ook dat een vossenraster rond een plas-drasgebied nóg beter werkte: er kwamen meer legsels uit en er liepen meer kuikens rond. Een plas-dras ontstaat door lage delen van het land van april tot augustus of zelfs het hele jaar rond onder water te laten staan of onder water te pompen. Daardoor kunnen weidevogels hun eieren rustig uitbroeden (het gras hoeft niet zo vroeg in het jaar gemaaid) en kunnen kuikens gemakkelijker wormen en insecten vinden. Plas-dras mét vossenraster betekent dus een beter leefgebied met minder predatie.

Een plas-dras ontstaat door lage delen onder water te zetten. Daar heeft een vossenraster nog meer effect.

Eemland

Dat vond het agrarisch collectief Eemland goed klinken. In 2019 hebben ze een aantal van hun plas-drasgebieden daarom voorzien van een vossenraster. Het Eemland is een weidevogelgebied waar de populatie weidevogels redelijk stabiel is, met de meeste weidevogels in de Maatpolder en de Noordpolder. In Eemland bevolkte in 2019 maar liefst 500 gruttoparen 500 ha land in de kern van het poldergebied. Dat zijn uitzonderlijke hoge dichtheden.

In Eemland maakte het verschil in waterstanden het lastig schatten hoe hoog het raster moest komen.

Praktische problemen bij rasteren

Dat rasteren in Eemland was niet zonder praktische problemen. Hoog gras dat tegen de onderste draad van het raster groeide was bijvoorbeeld een complicatie. Dit zorgt voor minder spanning op de draad waardoor vossen toch kans zagen om door het raster binnen te dringen. Daarnaast maakte het verschil in waterstanden het lastig om vooraf in te schatten op welke hoogte het raster moest worden geplaatst. Zinvol dus voor weidevogelbeschermers om ervaringen hiermee uit te wisselen. Op één locatie heeft het raster wel goed gewerkt en zijn er jonge weidevogels groot geworden.

Volgens berichten uit het veld heeft het raster in Amstelland effect. (Maar is niet feilloos tegen kleine landdieren.)

Amstelland

In weidevogelgebied Amstelland, zijn de Ronde Hoep en de Bovenkerkerpolder de polders waar de meeste weidevogels voorkomen. Ook in de Bovenkerkerpolder is in 2019 voor het eerst een vossenraster geplaatst rondom een deelgebied van 16 ha. Een klus die tijd en geld vergde, maar volgens berichten uit het veld heeft het effect: er zijn 21 paartjes broedende grutto's binnen het raster gezien eind mei.

Ook hier werkte het raster echter niet feilloos tegen kleinere landdieren, zo is er wel een kat in het gebied gesignaleerd. Om voldoende spanning op de draden te houden is, waar nodig, enkele malen onder de draden gemaaid met een bosmaaier. Dat werkte goed, er werd geen predatie door vos in het gebied opgemerkt. De vogels broedden er in grote aantallen en wisten hun kuikens goed vliegvlug te krijgen.

Hoevéél tijd vossenrasters kopen voor weidevogels moet blijken uit verder onderzoek. Pak maar een muis, vosje.

Kortom: wordt vervolgd

Vossenrasters zijn mogelijk goede hulpmiddelen bij het beschermen van weidevogelpopulaties. De cijfers van Sovon liegen er niet om, de subjectieve waarnemingen uit het veld onderbouwen ze (er wordt op sommige locaties overigens al langere tijd gewerkt met rasters) en de praktische problemen lijken niet onoverkomelijk.

Hoe effectief vossenrasters zijn op de lange termijn, moet blijken uit meerjarig vervolgonderzoek. Meten is weten tenslotte. Blijft er een effect? Of wordt het vrijwel teniet gedaan door kleine of vliegende predators? En dan is het kosten en inspanningen afwegen. Kortom: wordt vervolgd.

Help de weidevogels

Grutto’s en andere weidevogels redden het niet langer in ons land. Ze hebben drassig weiland, insecten, kruiden en bloemen nodig om te overleven. Die rijke weides verdwijnen. Samen met weidevogelboeren brengt Vogelbescherming de rijke weide terug.

Help mee en doneer

Alles over weidevogels

Vogelbescherming stelde factsheets samen op basis van alle onderzoeken in binnen- en buitenland. Gratis, voor iedereen die betrokken is of meer wil weten over weidevogels.

Download factsheets

Meer over

vos weidevogels plasdras jeanetvanzoelen hermelijn tureluur bescherming noordholland predatie utrecht scholekster grutto kievit

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair