Alle berichten

Door Gert Ottens
Medewerker Vogelbescherming Nederland

Verschillen tussen de ‘noordse dief’

Geplaatst op 6 september 2018

De in ons land voorkomende sterns zijn meestal niet moeilijk uit elkaar te houden. Maar er is één ‘species pair’ dat zo lastig te herkennen is, dat ze vaak onder dezelfde noemer worden geschaard. Vogelaars die even niet weten of ze met een visdief of noordse stern te maken hebben, noteren  dan gemakshalve ‘noordse dief’. Toch zijn deze twee soorten sterns – met wat oefening – wel te onderscheiden, zeker wanneer de vogels een tijdje goed in beeld zijn (en al helemaal met foto’s).

Voorkomen

Van de twee soorten is de visdief verreweg de meeste algemene broedvogel. Visdieven kunnen in de periode april-oktober in vrijwel het hele land worden aangetroffen. Het is een vrij talrijke broedvogel (ca. 15.000 broedparen) van plassen, kusten, en allerlei braakliggende terreinen en platte daken. Overal waar ze in een waterrijke omgeving veilig kunnen broeden, zijn hun broedkolonies wel te vinden.

Helaas is de noordse stern veel zeldzamer. De ca. 1.000 broedparen zijn ook nog beperkt tot een klein aantal gebieden, vooral op strandvlaktes en zandplaten in het Waddengebied en een veel kleinere populatie in de Delta. Hierdoor prijkt de noordse stern helaas op de Rode Lijst van bedreigde broedvogels.

Naast broedvogels zijn van beide soorten in ons land ook veel vogels tijdens de trek te zien, in maart-mei en augustus-oktober, en dan vooral langs de kust (want noordse sterns zijn zeldzaam in het binnenland).

Zomerkleed: snavels en pootjes

Volwassen visdieven en noordse sterns zijn in het broedseizoen relatief makkelijk te onderscheiden. Beide zijn weliswaar grijs van boven en licht van onderen, met een zwarte kopkap, rode snavel en rode pootjes. Maar bij de visdief is de snavel langer – iets naar beneden gebogen – en oranjerood met meestal een zwarte punt. De snavel van de noordse stern is korter en bloedrood zonder zwarte punt, en de pootjes zijn duidelijker korter dan bij de visdief. Daardoor oogt de noordse stern kleiner.

De staart van de ‘noordsen’ is langer: deze steekt als u ze ziet zitten meestal voorbij de vleugelpunten (vooral bij de mannetjes) en bij visdief niet. Ten slotte is de visdief vaak lichter van onderen dan de noordse stern (die ook iets donkerder is van boven), maar dat is niet altijd duidelijk te zien.

Noordse stern zomerkleed / Shutterstock
Visdief zomerkleed / Shutterstock

Let op de handpennen in vlucht

Maar meestal worden de vogels (langs)vliegend gezien, en dan zijn de hierboven beschreven kenmerken niet altijd goed waarneembaar. Let dan vooral op de handpennen, de buitenste slagpennen die de vleugelpunt vormen (zie onderstaande foto).

Bij noordse stern zijn deze van onder doorschijnend met een sterk contrasterende, smalle (maar strakke) zwarte rand. Visdieven laten een meer diffuse donkere rand aan de handpennen zien en bovendien zijn alleen de binnenste handpennen doorschijnend. Bij visdieven is daarnaast een opvallende donkere wig te zien op de ‘bovenhand’. Noordse sterns hebben een effen lichtgrijze ‘hand’ van boven.

Daarnaast vliegen noordse sterns sierlijker dan visdieven, met dansende op-en-neer gaande bewegingen. Visdieven hebben een directere vlucht.

Noordse stern zomerkleed / Shutterstock
Visdief zomerkleed / Jelle de Jong

Winterkleed, dus visdief

Beide soorten brengen de winter door op het zuidelijk halfrond, maar verschillen in rui kunnen vanaf de late zomer helpen bij de determinatie. Want volwassen visdieven ruien dan al naar hun winterkleed. Dit is te zien doordat de snavel donkerder wordt, het voorhoofd wit en de vleugelboeg (de voorste rand van de vleugels) donker is. En doordat ze nu actief hun vleugel- en staartpennen ruien is dit ook in vlucht zichtbaar, de staart is kort en de bovenvleugels zien er wat rommelig uit.

Visdief winterkleed / Shutterstock

Noordse sterns ruien normaliter pas in hun wintergebieden. Dus een adulte ‘noordse dief’ in het najaar met bovengenoemde kenmerken is vrijwel altijd een visdief, want noordse sterns in het najaar zijn eigenlijk nog in zomerkleed (met soms al wel een begin van een zwarte snavel en/of een wit voorhoofd).

Jonge vogels

Momenteel vliegen er van de beide sterns ook juvenielen rond, dus de uitgevlogen jongen van eerder dit jaar. Ook die verschillen op subtiele manieren van elkaar.

De belangrijkste verschillen zijn zichtbaar op de bovenvleugels. Bij noordse zijn de armpennen (de binnenste slagpennen; zie onderstaande foto) witachtig en vormen een witte driehoek op de achtervleugel. Bij visdief is dat (donker)grijs. Ook is de vleugelboeg donkerder en breder bij visdief, smaller en vaak meer diffuus bij noordse stern.

Noordse stern juveniel / Ran Schols
Visdief juveniel / Richard Ubels

De meeste jonge vogels blijven tijdens hun eerste zomer in de antarctische winterkwartieren, maar bij uitzondering zijn ze hier wel te zien. Om het  niet te compliceren, blijven deze vogels hier buiten beschouwing.

Oefening baart kunst

Toegegeven, de hierboven genoemde verschillen zijn soms subtiel en het zal zeker in het begin moeite kosten om ze te zien. Maar oefening baart kunst, en de vogels fotograferen kan helpen bij de determinatie (achteraf). Daarnaast is de visdief bijna overal in Nederland wel te zien in het zomerhalfjaar, dus door jezelf eerst goed bekend te maken met deze soort, zal een evt. noordse stern vervolgens eerder opvallen.

Later meer sterns…

Determinatie-vragen die de overige sterns (reuzen-, lach-, dwerg- en grote, en de moerassterns) oproepen, komen op een ander moment aan bod. Dus wordt vervolgd!

Optiek-specialist

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming! Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk onze optiek

De 101 mooiste vogelkijkgebieden

Wie er graag op uittrekt, vindt in deze gids de mooiste gebieden met een grote kans om vogels te spotten. Met kaartjes, fiets- en wandelroutes en beschrijvingen van vogels die onderweg te zien zijn. 
Kom langs in onze winkel

of kijk in onze webshop

Meer over

visdief waddenzee vogelskijken gertottens delta kustvogels rodelijst noordsestern

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair