Dwergstern

Little Tern, Sterna albifrons - Sterns (Sternidae)

Rode lijst

De dwergstern is een kenmerkende kolonie-broedvogel van kale tot schaars begroeide eilandjes en stranden nabij uitgestrekte, ondiepe en visrijke wateren. In Nederland is de dwergstern terug te vinden in de Delta en in het Waddengebied. Dwergsterns arriveren in april en vertrekken in september weer naar de overwinteringsgebieden voor de kust van West-Afrika. Het voedsel in de broedtijd bestaat uit kleine vis als jonge sprot en zandspiering.

Herkenning

Zeer klein voorkomen, ongeveer half zo groot als een visdief, en slank. Het witte voorhoofd van de dwergstern is opvallend. Daar verwijst de wetenschappelijke naam 'albifrons' naar. De lange slanke vleugels zijn aan de bovenzijde grijs. De langste slagpennen zijn meer zwart. Heeft een spitse gele snavel met zwarte punt, bijna zo lang als de kop. Vliegt met hele snelle vleugelslag en bidt vaak laag boven het water om met veel gekrijs als een raket in het water te duiken op jacht naar visjes en garnalen. Juveniel heeft een zwarte snavel met enigszins gele snavelbasis. Mantel en schouderveren geschubd.

Geluid

Hoog en ritmisch ratelend in de broedtijd.


22-28 cm, spanwijdte 47-55 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Broedt van begin mei tot begin juni. Heeft 1 legsel, maar vervangt verloren gegane legsels en heeft meestal 2-3 eieren. Broedduur 20-22 dagen. Dwergsterns broeden in kolonies van meestal 40-100 paren. In een uitzonderlijk geval solitair broedend in of nabij een visdief-kolonie. Het nest bestaat uit een kommetje in het zand, meestal in een kale omgeving, soms gecamoufleerd door enkele planten. De jongen zijn vliegvlug na 28 dagen.

Leefgebied

De dwergstern is een pionier van kale habitats. In Nederland vrijwel alleen in zoute milieus broedend op rustige schelprijke stranden, zandplaten en schelpenbanken, strandvlakten, opspuitterreinen, hoge kwelders of deels kale schorren. De overgrote meerderheid te vinden in de Delta en Waddengebied, enkele paren ook in het IJsselmeergebied. Ze foerageren op kleinere prooien dan de andere sterns - kleine visjes en garnalen - en liefst binnen zo'n 3 km tot de kolonie.

Voedsel

Dwergsterns eten kleine visjes zoals jonge sprot en zandspiering en garnalen. Ze bidden met snelle vleugelslag laag boven het water en voeren dan snel achter elkaar duikvluchten uit om hun prooi te vangen. Ze foerageren dichter bij hun broedkolonie dan de andere sterns.

Vogeltrek

De voorjaarstrek vindt vooral plaats tussen half april en eind mei. Dan worden soms tot enkele honderden vogels gezien. De najaarstrek vindt plaats tussen begin juli en half september. Mogelijk trekt een deel van de vogels dan 's nachts over land weg. Langs de kust vliegen de dwergsterns naar West-Afrika waar ze overwinteren (Golf van Guinee). Sommige trekken door naar zuidelijker streken.


Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In het begin van de jaren '60 broedden in Nederland ruim 900 paar dwergsterns. Dat zakte tot zo'n 100 paar door de lozing van giftige landbouwbestrijdingsmiddelen in de Rijn. Gif dat zo ook in de Noordzee terecht kwam. Na het verbod daarop krabbelde de soort in de Delta en het Waddengebied weer op tot zo'n 400 broedpaar. De laatste jaren broeden jaarlijks weer 800-900 paar in ons land. Maar de verschillen per jaar kunnen aanzienlijk zijn.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 820-840 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Wad bij de Cocksdorp op Texel.

In Europa

Dwergsterns komen in heel Europa voor langs de kust, maar ook langs rivieren en grotere meren tot ver in het binnenland. Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk zijn de belangrijkste dwergsternlanden.

Meer informatie


Bescherming

Door de uitvoering van de Deltawerken, de havenuitbreiding van Rotterdam en de opkomst van het massatoerisme op de stranden zijn veel broedplaatsen ongeschikt geworden of geheel verdwenen. Bovendien leidde de vergiftiging van het in de Noordzee stromende Rijnwater in de jaren zestig tot sterfte. De laatste jaren krabbelt de soort weer op in de Delta en het Waddengebied tot zo'n 800-900 paar.

De dwergstern staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zorgt voor meer in broed-, rust- en foerageermogelijkheden in het Waddengebied (via onder meer het programma Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen) en in de Delta. Samen met onder meer de Stern Groep hebben we daar kunstmatige broedplekken gecreëerd, naast jarenlange inzet voor natuurherstel in de Westerschelde. Verder steunt Vogelbescherming onderzoek naar vogelpopulaties die afhankelijk zijn van onze deltagebieden. Dat leidde in het verleden onder meer tot het Beschermingsplan Duin- en Kustvogels waarmee soorten als dwergstern beter beschermd kunnen worden. Vogelbescherming organiseert ook themadagen om terreinbeheerders en onderzoekers met elkaar in contact te brengen en kennis uit te wisselen. Dat leidde tot diverse initiatieven voor betere broedgelegenheid voor sterns. Verder maakt Vogelbescherming zich langs verschillende wegen hard voor duurzame visserij, zodat dwergsterns voldoende eten kunnen vinden.

Wat kunt u doen

De aanleg van kunstmatige broedplekken voor dwergsterns heeft alleen zin als broedeilanden kaal worden gehouden en predatie niet de overhand krijgt. Daarnaast moeten dwergsterns in de directe omgeving voldoende voedsel kunnen vinden (binnen 1,5 km). Een duurzame visserij in Nederland is essentieel voor vogels om te kunnen overleven in de Nederlandse wateren. Strandreservaten zonder recreatie zouden ook profijtelijk kunnen zijn voor dwergsterns. Staan er ergens bordjes en is de kolonie afgezet met touw, verstoor dan de rust van vogels niet.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De dwergstern is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn dwergsterns beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de dwergstern is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de dwergstern. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende broedgebieden van dwergsterns zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om de volgende gebieden: Duinen en Lage Land Texel, Duinen Terschelling, Grevelingen, Haringvliet, Krammer-Volkerak, Noordzeekustzone, Oosterschelde, Waddenzee en Westerschelde & Saeftinghe.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal