Witte kwikstaart

Pied Wagtail, Motacilla alba - Kwikstaarten (Motacillidae)

De witte kwikstaart is een van de meest algemene broedvogels van Nederland. Vooral op het platteland te vinden. Op erven maar ook tussen de poten van koeien, paarden en schapen in de hoop dat die insecten of larven omhoog duwen. De witte kwikstaart beweegt voortdurend zijn staartje heen en weer. Broeden doen ze in schuren, nissen, onder dakpannen, maar ook in slootkanten en in de zeereep. Meestal in de menselijke omgeving.

Herkenning

Zwart-wit met witte vleugelstrepen en zwarte keel in prachtkleed. Het vrouwtje is minder uitgesproken zwart-wit getekend. De witte kwikstaart heeft een lange staart die voortdurend heen en weer wordt bewogen. Jonge vogels zijn valer en hebben veel wit op de kop. Man van de rouwkwikstaart heeft een zwarte rug die overgaat in zwarte kopkap; in andere kleden te herkennen aan zwarte stuit en donkergrijze flanken en meer wit in de vleugel. Diepe golvende vlucht.

Geluid

Meest gebruikte roep een schel, "tsi-tsick!" In territorium een vloeiend "tsji-liét". Kan ook langdurig en gevarieerd zingen.


16,5-19 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van april - augustus. Heeft 1 à 2 nesten per jaar met meestal 4-6 eieren. Broedduur: 12-14 dagen. Nestelt vooral op het platteland, vaak op huizen, schuren of onder bruggen. De jongen zitten zo'n 13-14 dagen op het nest. Ze worden na het uitvliegen zo'n 4-7 dagen nog gevoerd door de ouders.

Leefgebied

De witte kwikstaart kun je tegenkomen in min of meer open land: platteland, akkers, gorzen en slikken, graslanden, oevers, park en tuin, golfbanen, stedelijk gebied, industrieterreinen en op meer uitgestrekte weilanden. Overal waar insecten te vinden zijn. Tijdens broedtijd een voorkeur voor het kleinschalig cultuurlandschap. Bijna nergens in hoge dichtheden. Vanaf juli verzamelen zich groepjes, meestal jonge vogels, op plekken met veel voedsel. Ze slapen dan samen met enkele honderden vogels.

Voedsel

Zoekt meestal lopend op de grond voedsel. Rent voortdurend achter insecten aan, ook korte vluchtjes. Eet insecten, vooral muggen, vliegen, libellen, vlinders en hun larven. Kan meelopen achter ploeg of trekker op zoek naar een ongewerveld hapje.

Vogeltrek

Nederlandse witte kwikstaarten trekken van half september tot eind november in zuidwestelijke richting via het Iberisch schiereiland naar Marokko. Doortrekkers te zien in het hele land vanaf eind februari tot eind april, en in het najaar van half september tot half november. In maart keren de witte kwikstaarten massaal terug. Dan te zien op drassige weilanden, daarna heeft elke boerderij zijn eigen paar. Als overwinteraar schaars tijdens zachte winters.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sinds 1990 als broedvogel een lichte afname, de laatste jaren stabiel.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 70.000-140.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers zeer groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Op zo ongeveer elk boerenerf te zien in Nederland tijdens de broedtijd. Als trekvogel vooral ook in de oostelijke helft van het land in maart.

In Europa

Broedvogel van bijna geheel Europa.

Meer informatie


Bescherming

Is afhankelijk van een rijk en divers aanbod van insecten. In zandige gebieden kan hij slecht uit de voeten met vergrassing of vermossing als effect van de neerslag van stikstof. Stikstof die in de lucht komt door veehouderij en verkeer. Op andere plekken is de reden voor de afname van de witte kwikstaarten onduidelijk.

Wat wij doen

vogels van het kleinschalig cultuurlandschap. Een gebied waar de witte kwikstaart zich thuis voelt. Zo doen we onderzoek naar de effectiviteit van beschermingsmaatregelen. Verbeteren we leefgebied via voorbeeldprojecten. Verder ondersteunen we vrijwillige natuurbeschermingsorganisaties die zich sterk maken voor de vogels van het boerenland. Via diverse publicaties heeft Vogelbescherming erfbewoners tips gegeven over het vogelvriendelijk inrichten van erven.

Wat kunt u doen

Iedereen kan zijn of haar steentje bijdragen! Ook om ervoor te zorgen dat algemene vogels algemeen blijven. Met een paar simpele maatregelen maakt u úw erf aantrekkelijk voor vogels. Denk bijvoorbeeld aan gevarieerde beplanting, composthopen, een boomgaard, een rommelhoekje, takkenril en bijenhotel. Op veel plekken is voor de inrichting van het erf steun te verkrijgen via Landschapsbeheer. Ook kunt u advies vragen aan Tuinvogelconsulenten van Vogelbescherming. Witte kwikstaarten broeden ook wel in half open nestkasten.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De witte kwikstaart is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn witte kwikstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de witte kwikstaart is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de witte kwikstaart. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de witte kwikstaart, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal