Boomvalk

Hobby, Falco subbuteo - Valken (Falconidae)

Rode lijst

Boomvalken zijn gespecialiseerd in het vangen van vliegende prooidieren. Jaagt in open land op vogels van open veld en op libellen. Is snel en is zelfs in staat om zwaluwen en gierzwaluwen te slaan. Kleine valk met lange, spitse vleugels en een korte staart; een miniatuur-slechtvalk. Volwassen vogels hebben een rode 'broek'. Zomervogel, overwintert in Tropisch Afrika. Trekt weg in augustus-september, keert terug in april-mei.

Herkenning

Kleine valk met lange, spitse vleugels en een relatief korte staart. Volwassen vogels met blauwgrijze bovenzijde en kenmerkende roodbruine 'broek'. Opvallend witte wangen, contrasteren met zwarte kopkap. Vrouwtje iets groter dan mannetje. Jonge vogels bruiner, missen de rode broek en lijken op andere kleine valken, vooral roodpootvalk. In de zomer vaak jagend op libellen in vlucht. Bidt niet zoals torenvalk.

Geluid

Klagend, kèh-kèh etc, lijkt wel wat op draaihals.


29-35 cm, spanwijdte 70-84 cm


Deze soort lijkt op:

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons assortiment in de webshop

Leefwijze

Broeden

Broedt solitair, territoriaal. Bouwt zelf geen nest, gebruikt oud kraaien- of eksternest. Eén legsel, 2-4 eieren. Broedt in mei-juni. Broedduur 28-33 dagen, begint meestal na leg tweede ei. Meestal broedt het vrouwtje. Jongen vliegvlug na 28-34 dagen, worden nog tot vijf weken erna gevoerd.

Leefgebied

Jaagt in open en halfopen land: parklandschappen, heiden en hoogvenen, open duin en moeras, boerenland en dorpen, ook wel in buitenwijken van steden. Broedt in allerlei typen bos, liefst in halfopen bos of aan de randen ervan, ook wel in solitaire bomen; bijna overal waar kraaien en eksters broeden. Dus ook regelmatig in populierensingels, op erven en in hoogspanningsmasten en in stadsparken. Concentraties boomvalken vaak waar veel libellen zijn.

Voedsel

Zangvogels van open land, slaat deze in vlucht. Zwaluwen, piepers, kwikstaarten, leeuweriken, spreeuwen, gorzen, mussen en vinkachtigen. Ook veel libellen en andere vliegende insecten, zoals vliegende mieren. Jaagt vanaf grote hoogte in lange, snelle duikvluchten, maar ook wel laag, gebruik maken van dijken, boomrijen e.d. Zelden vanaf zitplaats, pakt dan soms een muis. Solitair, maar op plaatsen met veel libellen ook in groepjes. Peuzelt libellen in vlucht op.

Vogeltrek

Verlaat Europa in augustus en september om te overwinteren in Afrika ten zuiden van de Sahara. Keert terug in april en mei, jonge vogels tot in juni. Breed front, maar meesten trekken over Iberisch Schiereiland, Italië en de Balkan. Trekt liefst met mooi weer en meewind, maar is niet afhankelijk van thermiek. Dagtrekker.


Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Neemt al een jaar of dertig gestaag in aantal af, met minder dan 5% per jaar.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 750-1000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Kan in de zomer in grote delen van Nederland worden gezien, maar is nergens talrijk. Vaak te zien bij slaapplaatsen van boerenzwaluwen in de nazomer. In de zomer vaak goed te zien boven vennen in heiden en hoogveengebieden.

In Europa

Broedt in grote delen van Europa, behalve in het uiterste noordwesten.

Meer informatie


Bescherming

Heeft nauwelijks te lijden gehad van pesticiden, zoals veel andere roofvogels. Een serieuze bedreiging is beperkt aanbod van nesten van kraaien en eksters waar deze vervolgd worden. Achteruitgang ook door afname prooidieren: zangvogels van open boerenland, die door intensivering en verandering van landbouw bijna overal in aantal zijn afgenomen. Wordt bejaagd in o.a. Malta (500-1000 per jaar). Kwetsbaar voor ontwikkeling van grote windmolenparken in bepaalde gebieden. Jongen worden lokaal vaak gepredeerd door de toegenomen havik (o.a.in Nederland).

De boomvalk staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat kunt u doen

Een groot aanbod aan kraaiennesten is van groot belang voor de balts en het broeden, want de boomvalk bouwt zelf geen nest. Door kraaien af te schieten maak je een gebied voor boomvalken ongeschikt.

Boomvalken profiteren verder van een hoge biodiversiteit van open landschappen, zowel natuurgebieden als boerenland, met veel zangvogels en libellen.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De boomvalk is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn boomvalken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de boomvalk is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de boomvalk. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van boomvalken zijn het gehele jaar beschermd, omdat zij jaar in jaar uit gebruik maken van hetzelfde nest. De nesten zijn daarom, voor zover ze niet permanent verlaten zijn, jaarrond beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal