Boomvalk

Eurasian Hobby, Falco subbuteo - Valken (Falconidae)

Rode lijst

Boomvalken zijn gespecialiseerd in het vangen van vliegende prooidieren. Jaagt in open land op vogels van open veld en op libellen. Is snel en is zelfs in staat om zwaluwen en gierzwaluwen te slaan. Kleine valk met lange, spitse vleugels en een korte staart; een miniatuur-slechtvalk. Volwassen vogels hebben een rode 'broek'. Zomervogel, overwintert in Tropisch Afrika. Trekt weg in augustus-september, keert terug in april-mei.

Herkenning

Kleine valk met lange, spitse vleugels en een relatief korte staart. Volwassen vogels met blauwgrijze bovenzijde en kenmerkende roodbruine 'broek'. Opvallend witte wangen, contrasteren met zwarte kopkap. Vrouwtje iets groter dan mannetje. Jonge vogels bruiner, missen de rode broek en lijken op andere kleine valken, vooral roodpootvalk. In de zomer vaak jagend op libellen in vlucht. Bidt niet zoals torenvalk.

Geluid

Klagend, kèh-kèh etc, lijkt wel wat op draaihals.


29-35 cm, spanwijdte 70-84 cm


Deze soort lijkt op:

Roofvogels en uilen in Beleef de Lente

De webcams van ‘Beleef de Lente’ van Vogelbescherming staan aan. Meer dan een miljoen unieke bezoekers volgen elk jaar het liefdesleven in 9 vogelnesten. Alles gebeurt live voor de camera’s. Dit jaar zijn de lenzen gericht op de bosuil, kerkuil, steenuil, slechtvalk, ooievaar, gierzwaluw, ijsvogel, koolmees en voor de allereerste keer de blauwe reiger.

Bekijk de vogels van Beleef de Lente

Leefwijze

Broeden

Broedt solitair, territoriaal. Bouwt zelf geen nest, gebruikt oud kraaien- of eksternest. Eén legsel, 2-4 eieren. Broedt in mei-juni. Broedduur 28-33 dagen, begint meestal na leg tweede ei. Meestal broedt het vrouwtje. Jongen vliegvlug na 28-34 dagen, worden nog tot vijf weken erna gevoerd.

Leefgebied

Jaagt in open en halfopen land: parklandschappen, heiden en hoogvenen, open duin en moeras, boerenland en dorpen, ook wel in buitenwijken van steden. Broedt in allerlei typen bos, liefst in halfopen bos of aan de randen ervan, ook wel in solitaire bomen; bijna overal waar kraaien en eksters broeden. Dus ook regelmatig in populierensingels, op erven en in hoogspanningsmasten en in stadsparken. Concentraties boomvalken vaak waar veel libellen zijn.

Voedsel

Zangvogels van open land, slaat deze in vlucht. Zwaluwen, piepers, kwikstaarten, leeuweriken, spreeuwen, gorzen, mussen en vinkachtigen. Ook veel libellen en andere vliegende insecten, zoals vliegende mieren. Jaagt vanaf grote hoogte in lange, snelle duikvluchten, maar ook wel laag, gebruik maken van dijken, boomrijen e.d. Zelden vanaf zitplaats, pakt dan soms een muis. Solitair, maar op plaatsen met veel libellen ook in groepjes. Peuzelt libellen in vlucht op.

Vogeltrek

Verlaat Europa in augustus en september om te overwinteren in Afrika ten zuiden van de Sahara. Keert terug in april en mei, jonge vogels tot in juni. Breed front, maar meesten trekken over Iberisch Schiereiland, Italië en de Balkan. Trekt liefst met mooi weer en meewind, maar is niet afhankelijk van thermiek. Dagtrekker.

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons assortiment in de webshop

Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Neemt al een jaar of dertig gestaag in aantal af, met minder dan 5% per jaar.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 750-1000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Kan in de zomer in grote delen van Nederland worden gezien, maar is nergens talrijk. Vaak te zien bij slaapplaatsen van boerenzwaluwen in de nazomer. In de zomer vaak goed te zien boven vennen in heiden en hoogveengebieden.

In Europa

Broedt in grote delen van Europa, behalve in het uiterste noordwesten.

Meer informatie


Bescherming

Heeft nauwelijks te lijden gehad van pesticiden, zoals veel andere roofvogels. Een serieuze bedreiging is beperkt aanbod van nesten van kraaien en eksters waar deze vervolgd worden. Achteruitgang ook door afname prooidieren: zangvogels van open boerenland, die door intensivering en verandering van landbouw bijna overal in aantal zijn afgenomen. Wordt bejaagd in o.a. Malta (500-1000 per jaar). Kwetsbaar voor ontwikkeling van grote windmolenparken in bepaalde gebieden. Jongen worden lokaal vaak gepredeerd door de toegenomen havik (o.a.in Nederland).

De boomvalk staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat kunt u doen

Een groot aanbod aan kraaiennesten is van groot belang voor de balts en het broeden, want de boomvalk bouwt zelf geen nest. Door kraaien af te schieten maak je een gebied voor boomvalken ongeschikt.

Boomvalken profiteren verder van een hoge biodiversiteit van open landschappen, zowel natuurgebieden als boerenland, met veel zangvogels en libellen.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De boomvalk is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn boomvalken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de boomvalk is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. De nesten zijn in beginsel, voor zover ze niet permanent verlaten zijn, jaarrond beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal