Navigatie overslaan
Alle berichten

Boerenzwaluw / Jouke Altenburg

Door Jouke Altenburg
Medewerker Vogelbescherming

Hobby?

Geplaatst op 3 september 2020

Anno 2020 volg ik met een goede vriend voor het twaalfde jaar op rij boerenzwaluwen. Als vrijwilligers bezoeken we van half april tot in september enkele Betuwse erven. We noteren de inhoud van nesten en ringen jongen en volwassen vogels. Dat doen we zo’n twee dagen per week. “Is dit (nog) een hobby?” vroeg een bekende me onlangs. Ik heb een sterk vermoeden dat boerenzwaluwen die vraag ook geregeld stellen, maar dan net iets anders.

Vanuit mijn tuin …

… heb ik tijdens het broedseizoen vaak zicht op een groepje foeragerende boerenzwaluwen. Ze broeden in de paardenstal van onze achterburen. Luid kwetterend proberen ze hun dagelijks maaltje aan vliegen, muggen, juffertjes en dazen te vangen. Ze jagen ook achter elkaar aan, halen de paarband aan, of proberen te stoken in de relatie van een ander koppel.

Tenminste, dat stel ik me zo voor. In elk geval is het altijd een groot genoegen om ernaar te kijken en te luisteren. Naast de heerlijk kwetterende zang kun je af en toe nog wat anders horen: luide uitroepen, schelden zelfs. Niet alleen naar elkaar. Gelukkig maken de zwaluwen zelf duidelijk waar ik alert op moet zijn.

Boerenzwaluwman 'achtervolgt' een sperwer / Jouke Altenburg

Geen hobby

‘Pt-pt-ptsjing’ klinkt het herhaald en meervoudig in koor. Door ervaring wijs geworden, weet ik dat dit ‘boerenzwaluws’ is voor ‘predator-alarm’. Dat kan een ekster of kat in de buurt van de broedstal zijn. In mijn omgeving betreft het vaak een overvliegende sperwer, soms een torenvalk of havik. Boerenzwaluwen zijn geweldig wendbare vliegers, maar vooral net uitgevlogen jongen moeten oppassen voor deze behendige jagers.

Sperwers slaan doorgaans vanuit de dekking met een korte sprint toe. Maar maakt een boerenzwaluw één of meermalen ‘een haak’ in de lucht, dan heeft een sperwer geen schijn van kans. Hij/zij is dan al lang ‘uit de bocht gevlogen’.

Een ontdekte roofvogel krijgt trouwens te maken met behoorlijk wat gedoe. De hele kluit boerenzwaluwen achtervolgt hem/haar met veel kabaal. Sommige exemplaren maken, zorgvuldig van achteren, luid roepend diverse ‘aanvalsvluchten’. Uit onderzoek blijkt dat dit ‘roofvogeltje pesten’ niet bepaald een ongevaarlijke bezigheid is (Turner 2006). Voor een boomvalk (Engelse naam: hobby) tappen boerenzwaluwen echter uit een ander vaatje.

Boomvalk / Jan Lok

Hobby!

Klinkt er uit een groepje boerenzwaluwen een fel, slepend en herhaald ‘tsjoe-liep’? Vallen de spreeuwen in met een venijnig ‘tzing tzing’? Verstommen plotsklaps alle andere zangvogelgeluiden? Dan is het zaak snel omhoog te kijken en een 360 graden scan te maken. Met een beetje geluk zie je boven je hoofd traag een sikkelvormig silhouet met lange, slanke vleugels cirkelen, dan wel met zwiepende vleugelslagen vaart maken. Of in een soort druppelvorm op hoge snelheid in duikvlucht naar beneden knallen. Een boomvalk (hobby) dus.

Boomvalken zijn geduchte vogeljagers waar boerenzwaluwen, naar mijn waarneming, een aparte alarmroep voor hebben. Blijkens de plotsklaps invallende stilte wordt die vocale waarschuwing ook door andere zangvogels zoals huismussen begrepen (Birkhead, 2013). Daar hebben de genoemde soorten alle reden toe, vooral hun net uitgevlogen jongen. Met de veldleeuwerik behoren zij, volgens voedselonderzoek van Rob Bijlsma (1993), tot de ‘favoriete’ prooisoorten van de boomvalk.

In de zomermaanden is de boomvalk met zijn bezoeken aan het luchtruim van mijn achterburen misschien wel een relevante factor in ons boerenzwaluwonderzoek. Toch blijft elke keer dat ik er eentje zie puur genieten.

Jonge boerenzwaluwen roepen om eten / Jouke Altenburg

De hamvraag…

…van deze blog is nog niet beantwoord. Wat is dat wekelijks boerenzwaluwnesten controleren en kleurringen fotograferen, om vogels aan nesten en partners te koppelen, en met een bijbehorende administratie van vele uren? Om nog maar te zwijgen van het uitwerken van gegevens voor een presentatie of artikel. Is het hobby? Is het werk? Voor mij is het geen van beide: het is een deel van mijzelf.

Boomvalk / Jelle de Jong

Lees meer over de boomvalk

Bronvermelding

  • Birkhead T. 2013. De zintuigen van vogels. De Bezige Bij, Amsterdam.
  • Bijlsma R.G. 1993. Ecologische atlas van de Nederlandse roofvogels. Schuyt & Co, Haarlem.
  • Turner A. 2006. The Barn Swallow. T&AD Poyser, Londen.

Hartelijk dank!

  • Bij het boerenzwaluwonderzoek krijgen we alle medewerking van de erfbewoners en assistentie van onder andere Wim, Marc, Alexander en Femke, waarvoor grote dank.
  • Het kleurringonderzoek wordt sinds 2019 uitgevoerd in samenwerking met de ringgroepen VNV Noordwijk, VRS Menork en VWG de Grutto. Daarvoor werd een financiële bijdrage ontvangen van het Huib Kluiverfonds (Nederlandse Ornithologische Unie). Ook VNV Noordwijk deed een donatie voor de aanschaf van kleurringen.

Onze boerenlandvogels

Waar hoor je nog het heldere 'grutto, grutto’? De vogels van het boerenland hebben onze hulp nodig, vóór de allerlaatste vogel of bloem verdwenen is. Onze inzet: meer natuurrijk boerenland.

Hoe kunt u helpen?

Online cursus Vogels van Nederland

In deze gratis vogelcursus voor beginners leert u in 10 vogellessen veel bekende vogels en hun geluiden herkennen. Met handige tips, filmpjes en ezelsbruggetjes. U ontvangt direct de eerste vogelles per mail.

Schrijf u in voor gratis cursus

Meer over

vogelonderzoek boerenzwaluw boerenlandvogels sperwer roofvogels boomvalk joukealtenburg erfvogels

Deel dit bericht