Navigatie overslaan
Grutto / Hans Peeters Alle berichten

Grutto / Hans Peeters

Door Hans Peeters
oud-hoofdredacteur tijdschrift Vogels

Murk Nijdam: grutto’s als erfgenamen

Geplaatst op 18 mei 2021

Bij boer Murk Nijdam in Wommels broeden grutto’s op het land. Heel veel grutto’s. Vorig jaar telden onderzoekers 75 gruttonesten op 27 hectare. Dat waren er een paar jaar geleden zelfs 100 op een oppervlakte van pakweg 54 voetbalvelden. Waarschijnlijk broeden er nergens ter wereld zóveel grutto’s op zo’n oppervlakte. Murk Nijdam noemt zichzelf dan ook liever gruttoboer dan melkveehouder.
Murk Nijdam / Hans Peeters

Kleine Murk als eierzoeker

Op de boerderij in het Friese Wommels waar Murk Nijdam werd geboren, boert hij nu al bijna 35 jaar. Daarvoor boerde zijn vader hier op de ouderwetse manier, zonder gebruik van kunstmest. Ook hij was al gek op weidevogels en nam de kleine Murk mee het veld in. Hij wees hem de kievitsnesten, maar ze vonden ook legsels van grutto’s en kemphanen. Murk kreeg het met de paplepel ingegeven en vond het machtig interessant. Net als zijn jongste zusje overigens. Een oudere broer en zus waren minder natuurminded.

Murk: “Als kind was ik al gek van natuur en vogels. Het is een ziekte, die je nooit meer kwijtraakt. Als jochie van vijf ging ik al met mijn vader mee om kievitseieren te zoeken. Dat was in die tijd in Friesland heel gewoon. Ik was zes jaar toen ik mijn eerste kievitsei vond.”

Grutto / Hans Peeters

Start agrarisch natuurbeheer

Murk was 27 jaar toen hij de boerderij van zijn vader overnam. Hij wilde er een goedlopend boerenbedrijf van maken en schroefde het aantal koeien op tot 41. Zoals iedereen gebruikte hij kunstmest om het gras sneller te laten groeien en de grasopbrengst te verhogen.

Murk zag de daarop volgende jaren de weidevogelstand in zijn omgeving achteruit gaan. De aantallen kieviten en grutto’s op zijn land werden steeds minder en in 1992 besloot hij om vogelvriendelijker te gaan boeren. De provincie Fryslân kwam als een van de eerste met een financiële ondersteuning. Als weidevogelprovincie had zij immers een naam hoog te houden. “De hoeveelheid kunstmest werd teruggeschroefd en je mocht pas later maaien, zodat jonge weidevogels meer kans hadden om uit te komen en te overleven. Dat was het begin van agrarisch natuurbeheer.”

Jonge grutto met insect / Loes Willebrand - Fotogalerij
Grutto / Hans Peeters

Van melkveeboer naar gruttoboer

Al snel besloot Murk het roer drastisch om te gooien en zijn bedrijfsvoering aan te passen naar de wensen van de grutto. Hij bracht zijn veestapel terug tot 29 Holstein-Friesiankoeien op 44 hectare. Hij stopte met het gebruik van kunstmest en gebruikt sindsdien alleen nog maar ruige stalmest. Maaien doet hij pas na 15 juni als alle weidevogels uitgebroed zijn en de jongen uitgevlogen. Maar dat is niet alles. Murk: “Het belangrijkste is voedsel. Volwassen vogels moeten wormen en muggenlarven kunnen eten. Daarvoor moest de grondwaterstand omhoog. In eerste instantie heb ik twee percelen afgegraven en onder water gezet. Met het creëren van plas-dras is het voedselaanbod gewaarborgd. Althans, voor volwassen vogels. Kuikens moeten het hebben van insecten en zijn dus aangewezen op kruidenrijk grasland. Geen snelgroeiend raaigras, maar grasland met veel bloemen en een rijk insectenleven. Een gruttokuiken eet dagelijks tussen de 2000 en 5000 insecten en loopt daarvoor elke dag zo’n 8 kilometer.”

Video in nieuw venster openen

Grutto als erfgenaam

Het gruttovriendelijke beheer van Murk heeft succes: in 2013 telden hij en zijn vrijwilligers 132 gruttonesten. Een absoluut record. Vorig jaar kwam hij tot 75. Dit voorjaar staat het aantal voorlopig op 62, maar daar komen er beslist nog bij. Waarschijnlijk is bij Murk op het land de gruttorijkste plek op aarde.

Ondanks, of misschien juist door dit succes kreeg Murk Nijdam slapeloze nachten. “Ik ben 61 jaar oud, vrijgezel en heb dus geen opvolger. Hoe moet het verder als ik ermee stop? Als de boerderij verkocht wordt is de kans groot dat er een ‘gewone’ boer komt. Hoe moet het dan met de grutto’s en al die andere weidevogels? Ik heb besloten om de grutto’s als mijn erfgenamen te benoemen.”

Grutto / Hans Peeters

Agrarisch Natuurfonds Fryslân

“De bedoeling is om het eigendom van de agrarische gronden onder te brengen bij het Agrarisch Natuurfonds Fryslân. Het doel van dit fonds, dat is voortgekomen uit de Bond Friese Vogelwachten, is om het Fries agrarisch cultuurlandschap te behouden én te verbeteren. Zij wil overal in Friesland grond verwerven om samen met lokale boeren gruttogebieden te realiseren. “Mijn land en grutto’s zijn dus in uitstekende handen bij ANF-project Gruttoland. Ik blijf boeren zoals ik altijd gedaan heb met de garantie dat dit later op dezelfde wijze wordt voortgezet,” aldus Murk.

Grutto bij vogelkijkhut Wommels / Hans Peeters
Vogelkijkhut / Hans Peeters

Murks gruttoland nú

Inmiddels is het plasdras vergroot tot maar liefst 2 hectare. Er zijn vier nieuwe vogelkijkhutten gebouwd voor bezoekers, waarvan twee speciaal voor vogelfotografen. Aan een heus bezoekerscentrum wordt momenteel de laatste hand gelegd. Murk en zijn vrijwilligers ontvangen graag bezoekers, om hen vanuit een van de vogelkijkhutten het gruttoverhaal te vertellen en de vogels te laten zien. Vanwege Covid-19 is dat dit voorjaar nog niet mogelijk en ook de officiële opening is om dezelfde reden uitgesteld naar volgend voorjaar.

Vogelfotografen kunnen al wel van de hutten gebruik maken, maar dan wel met maximaal twee personen per hut.

Neem een kijkje op www.agrarischnatuurfondsfryslan.nl.

 

Foto's: Hans Peeters
Foto jonge grutto met insect: Loes Willebrand

Netwerk boerenlandvogelboeren

Vogelbescherming heeft een netwerk van enthousiaste boerenlandvogelboeren. We delen kennis met elkaar en we ondersteunen de boeren op verschillende manieren. Er is vast een boerenlandvogelboer bij u in de buurt!

Vind een boer

Onze boerenlandvogels

Waar hoor je nog het heldere 'grutto, grutto’? De vogels van het boerenland hebben onze hulp nodig, vóór de allerlaatste vogel of bloem verdwenen is. Onze inzet: meer natuurrijk boerenland.

Hoe kunt u helpen?

Meer over

weidevogels hanspeeters weidevogelboeren wommels grutto

Deel dit bericht