Zo herstelt Birds, Bees & Business het leefgebied voor trekvogels

Daarom is in Ghana de volgende fase van het Birds, Bees & Business-programma officieel van start gegaan. Samen met partners werkt Vogelbescherming Nederland aan herstel van savannes in Ghana, Ivoorkust en Burkina Faso: landschappen met sheabomen, waar van de noten sheaboter wordt gemaakt. Dit zijn precies de plekken waar miljoenen trekvogels uit Europa, zoals de gekraagde roodstaart, overwinteren. 

Tijdens de kick-off die in februari 2026 in Ghana plaatsvond, spraken onze collega’s met producenten en partnerorganisaties over de uitdagingen in het landschap en de kansen die het programma biedt. Maar ook hoe herstel van natuur en verbetering van bestaanszekerheid hand in hand gaan – en waarom dit zo belangrijk is voor vogels. 

De gekraagde roodstaart legt ieder jaar duizenden kilometers af tussen Europa en West-Afrika. Om deze reis te overleven, heeft hij onderweg én in zijn overwinteringsgebied voldoende voedsel en beschutting nodig. Juist die voorwaarden staan onder druk door ontbossing, uitputting van de bodem en intensiever landgebruik. 

Het programma werkt in Ghana, Ivoorkust en Burkina Faso aan herstel van het traditionele mozaïeklandschap van bomen, struiken en landbouwpercelen. Door het planten en beschermen van bomen, natuurlijke regeneratie en duurzamere landbouwpraktijken ontstaat weer een gevarieerd landschap met insecten - en daarmee voedsel voor vogels. 

“Mole National Park is een belangrijke plek voor trekvogels die hier rusten en overwinteren, zoals de gekraagde roodstaart, paapje, en de zomertortel,” vertelt Kwame Boafo, programmamanager bij Ghana Wildlife Society. “Maar het gebied staat onder druk door natuurbranden, aangestoken branden om landbouwgrond vrij te maken en intensiever landgebruik. Daarom werken we samen met gemeenschappen rond het park: als hun inkomen verbetert, hoeven ze minder afhankelijk te zijn van de natuurlijke hulpbronnen in het park. Zo beschermen we het leefgebied van vogels én versterken we bestaanszekerheid van mensen die rond het park wonen.”

In dezelfde landschappen als de vogels leven duizenden families die afhankelijk zijn van wat het land hen biedt. Veel vrouwen verdienen hun inkomen met de productie van sheaboter, een belangrijk natuurproduct uit de regio dat gemaakt wordt van de noten die aan de sheaboom groeien. Door minder bestuiving van insecten en bijen, en door bodemuitputting en verlies van sheabomen wordt het echter steeds moeilijker om voldoende noten te verzamelen. 

In de laatste tien jaar heeft Mahama het landschap enorm zien veranderen. Samen met haar dorpsgenoten Sara en Fatoumata leeft zij van de opbrengst van sheanoten en van kleine landbouwactiviteiten. Maar door klimaatverandering en uitputting van het land wordt dat steeds moeilijker. 

“Het is veel droger geworden,” vertellen de vrouwen. “Waterbeddingen vallen droog, er valt minder regen en de vegetatie verdort. Daardoor is het lastiger om goede oogsten te krijgen.” Ook het verzamelen van sheanoten is veranderd. Waar vroeger overvloed was, moeten ze nu langer zoeken. “Vroeger lag er meer dan we konden meenemen. Nu mag je blij zijn met een paar kilo. Er zijn minder bomen en minder noten. En we zien ook niet zoveel vogels meer.” 

Het programma helpt vrouwen en gemeenschappen om hun producten op een duurzamere manier te verbouwen en te verwerken. Ook krijgen zij betere toegang tot de markt, zodat ze een eerlijke prijs ontvangen voor hun werk. Dat betekent meer zekerheid en een stabieler inkomen. En wie van het land kan leven, heeft er ook belang bij om dat land gezond te houden en te beschermen. 

Wat Birds, Bees & Business bijzonder maakt, is dat vogels de verbindende schakel vormen tussen continenten. De keuzes die in West-Afrika worden gemaakt, hebben direct effect op vogels die in Nederland broeden, en andersom.  

“Net zoals ons voedsel van over de hele wereld komt, reizen trekvogels ook tussen landen en continenten. Wat wij eten en hoe we het produceren, heeft invloed op de plekken waar zij rusten en leven. Door te investeren in duurzame landbouw langs hun trekroute, helpen we mensen aan voedselzekerheid én geven we vogels een veilig thuis,” vertelt Janna Fleuren, projectmanager Internationaal bij Vogelbescherming.  

Het programma biedt niet alleen voordelen voor trekvogels, maar draagt ook bij aan: 

• herstel van biodiversiteit in savannelandschappen; 
• betere bestuiving en bodemvruchtbaarheid; 
• hogere en stabielere inkomens voor gemeenschappen in Ghana, Ivoorkust en Burkina Faso;
• vermindering van CO₂-uitstoot door duurzamer energie- en landgebruik. 

Zo ontstaat een landschap dat weer veerkrachtig is; voor vogels, mensen en klimaat. 

De komende jaren volgen we de voortgang van het programma en delen we verhalen uit de regio.   

Als je meer wilt weten over Birds, Bees & Business eerste fase, zie de onderstaande filmpjes.

Documentaire Birds, Bees & Business met Eddy Zoey en Lauren Lewis | Cordaid: