Dwerggans

Lesser White-fronted Goose, Anser erythropus - Eenden (Anatidae)

De kleinste van verschillende grijsbruin gekleurde ganzensoorten. Dwergganzen broeden in de dwergbomenzone (wilgen en berken'bos') tussen de arctische toendra en de taiga (naaldbos), dus in het hoge noorden. In Nederland is de dwerggans een bijzondere wintergast, die bovendien erg lastig te ontdekken is tussen andere soorten als de kolgans.
De soort is ernstig bedreigd en de populatie is klein. De dwergganzen die in Nederland overwinteren zijn voor het merendeel afkomstig van een herintroductieproject in Zweden, uitgevoerd tussen 1981 en 1991.

Herkenning

Kleine gans met korte nek en erg korte snavel. Wit loopt ver door op bovenkop, in punt. Opvallende gele oogring.

Geluid

Hoog en kakelend, nog hoger dan van kolgans.


53-66 cm, spanwijdte 115 - 135 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van eind mei/begin juni tot begin juli. De broedgebieden worden eind augustus tot begin september verlaten. Een ondiep nest bekleed met mos, gras en donsveren tussen dwergstruiken (dwergberk, kruipwilg). Legt gewoonlijk vier tot zes roomwitte eieren en broedt deze in 25 tot 28 dagen uit. Alleen het vrouwtje broedt. Dwergganzen zijn monogaam en vormen paartjes voor het leven. Het nest wordt vaak jaar-op-jaar gebruikt en telkens voorzien van wat vers materiaal.

Leefgebied

Dwergganzen leven in verschillende soorten landschappen in het arctisch gebied. Vooral toendra's met boomopslag, en gebieden met dwergstruiken, zijn favoriet. Zodra het echt kaal wordt haken de dwergganzen af. Rond vennen maar ook in ruige gebieden en bergen. Komt in Scandinavië tot op 700m hoogte voor, om te ruien (het wisselen van het verenkleed) trekken de vogels vaak nog hoger. In de winter te vinden op graslanden en akkers, meestal in gezelschap van andere soorten ganzen.

Voedsel

Een vegetarisch menu van plantendelen; dwergganzen zijn grazers. Van de precieze samenstelling van hun voedsel is relatief weinig bekend (het enige onderzoek is gedaan in de vallei van de Yangtze in China. Dwergganzen eten daar relatief veel soorten zeggen). De soorten daar zijn niet vergelijkbaar met Nederland, maar het geeft aan dat dwergganzen in staat zijn tot het verteren van relatief moeilijk verteerbaar voedsel. In Nederland trekken dwergganzen dikwijls op met groepen kolganzen en eten dan voornamelijk gras en soms oogstresten op akkers.

Vogeltrek

Trekvogel. De overwinteringsgebieden liggen voornamelijk in Oost- en Zuid-Europa rond de Kaspische en Zwarte Zee. Broedvogels uit Oost-Siberië trekken grotendeels naar de Yangtze vallei in China (maar ook omliggende landen). Een klein aantal dwergganzen overwintert in Nederland. Dit zijn allemaal vogels die afkomstig zijn van een herintroductieproject in Zweden en Finland.


Verspreiding en aantal

wintergast in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De dwerggans is een bedreigde soort, die als kwetsbaar op de internationale rode lijst van IUCN staat. Een enkele keer broeden dwergganzen in Nederland. Over hun herkomst is niets bekend. Tot 1989 was de soort heel erg zeldzaam. Toen begin jaren 1990 een herintroductieproject in Finland en Zweden werd gestart, zagen we deze vogels in de winter in Nederland opduiken.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 0-1 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 85 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

De beste gebieden om te zoeken naar overwinterende dwergganzen zijn De Petten (Noord-Holland), Anjum (Friesland) en het Oudeland van Strijen (Zeeland). Na een toename als resultaat van de Scandinavische herintroductie namen de aantallen toe, maar intussen nemen deze populaties toch weer af in aantal.

In Europa

Als broedvogel in Europa beperkt tot het noorden van het vasteland van Scandinavië (met name Zweden en Finland door herintroductie). Ook in Europees Rusland, tot en met het Taimyr-Schiereiland.

Meer informatie


Bescherming

De dwerggans heeft fors te lijden gehad van een steeds intensiever gebruik van noordelijke broedgebieden door (sport)vissers en toerisme. De soort is extreem gevoelig voor verstoring tijdens het broedseizoen (waarschijnlijk met toegenomen predatie van nesten als gevolg). Illegale jacht in Noorwegen en Rusland en het samendrijven van jonge vogels voor consumptie (Rusland) hebben een enorme negatieve impact op de soort. Helaas zijn deze problemen nog niet verdwenen. In China heeft de Drieklovendam in de Yangtze veel overwinteringsgebied vernietigd. Langs de Zwarte Zee heeft de olie-industrie veel leefgebied vernietigd.

Wat wij doen

BirdLife - waar Vogelbescherming onderdeel van is - heeft een internationaal beschermingsplan opgesteld, waarin voor de hele 'flyway' (broed-, doortrek- en overwinteringsgebied) acties zijn opgenomen om de soort te behouden. In Nederland werkt Vogelbescherming aan veilige foerageer- en rustgebieden voor overwinterende ganzen. Zo pleiten we voor meer natuur-inclusieve landbouw en maken we regelmatig bezwaar bij overheden tegen onjuiste / onzorgvuldig afgegeven vergunningen voor afschot. Via een netwerk van vrijwillige WetlandWachten houdt Vogelbescherming overal in Nederland de kwaliteit van leefgebieden in de gaten.

 

Wat kunt u doen

  • Houd afstand tot grote groepen overwinterende ganzen om zo verstoring en onnodig energieverlies te voorkomen; bekijk ze op afstand met een verrekijker of, beter nog, een telescoop.
  • Gegevens van ringen of halsbanden kunt u doorgeven via www.goosetrack.org. Zo draagt u bij aan onderzoek (en dus kennis) over het leven van de ganzen.
  • Een ander soort, meer natuurlijke landbouw in Nederland is een gedeelde verantwoordelijkheid van de sector, overheden, voedselproducenten en -consumenten. Alleen op die manier is het mogelijk het landschap zo in te richten dat het massaal doden en verstoren van de agenda gaat. Consumenten kunnen om te beginnen in de supermarkt kiezen voor zuivelproducten die natuurinclusief zijn geproduceerd.
  • Rondom vliegvelden kunnen overheden en andere betrokken partijen meer doen om maatregelen te nemen waardoor ganzen niet op het grote schaal gedood hoeven worden.

     

 

Meer weten?

 

Downloads


Wet- en regelgeving

De dwerggans is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn dwergganzen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de dwerggans is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de dwerggans. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Vijf natuurgebieden die door dwergganzen worden gebruikt als foerageergebied of slaapplaats zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Abtskolk & De Putten, Haringvliet, Lauwersmeer, Oudeland van Strijen, en Zwanenwater & Pettemerduinen.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal