Alle berichten

Door Gert Ottens
Medewerker Vogelbescherming

Vijftig tinten bruin: herkenning van winterse ganzen

Geplaatst op 20 december 2018

In Nederland hebben we het geluk dat hier enkele miljoenen ganzen komen overwinteren. Vanuit hun noordelijke broedgebieden trekken ze hiernaartoe. Een winterse dag vogels kijken is niet compleet zonder grote groepen ganzen. Maar de ‘bruine ganzen’ zijn soms moeilijk uit elkaar te houden. Na het lezen van dit artikel niet meer.
Grauwe ganzen zijn vooral lichtbruin, maar bij het strekken komen de grijze vleugels tevoorschijn

Grauwe gans

De bekendste gans in Nederland moet wel de grauwe gans zijn. Ze komen hier het hele jaar voor. Want er zijn niet alleen overwinteraars, er zijn ook behoorlijke aantallen die in Nederland broeden. Die laatste groep blijft hier in de winter en in totaal zijn er dan toch al gauw zo’n half miljoen grauwe ganzen aanwezig. Deze soort is bijna overal te zien waar water en grasland nabij zijn.

Kenmerken: De grauwe gans is van de ‘bruine’ soorten in Nederland de grootste. Grauwe ganzen ogen in zit vrijwel geheel licht grijsbruin – behalve de witte ‘kont’, die alle ganzen gemeen hebben. Maar in vlucht komt daar snel verandering in: de bovenvleugels zijn van een mooie, muisgrijze kleur. En als ze over uw hoofd vliegen vallen de contrastrijke ondervleugels op (effen donker bij de andere soorten). De forse snavel is oranje en de poten zijn roze-achtig. Daarnaast zijn groepen ganzen vrij luidruchtig in vlucht. Grauwe ganzen maken daarbij de bekende gakkende geluiden.

Geluid van groep vliegende grauwe ganzen
Een groep kolganzen. Let op het witte voorhoofd en de donkere buikvlekken. Foto: Jelle de Jong

Kolgans

De kolgans is zeer algemeen, bijna één miljoen vogels brengen hier de winter door en ze zijn dan in vrijwel het hele land aan te treffen, vooral in het rivierengebied en daar waar grote oppervlaktes grasland te vinden zijn, zoals in Friesland.

Kenmerken: Kolganzen zijn duidelijk een slag kleiner dan grauwe ganzen. Verder zijn ze ook bijna volledig bruin, maar met een wit voorhoofd (de ‘kol’). Op de buik zijn – bij volwassen exemplaren – donkerbruine vlekken zichtbaar. Als ze overvliegen kunt u dat vaak goed zien met de verrekijker.
De snavel is roze en de poten zijn oranje. De bovenvleugels zijn donkergrijs, duidelijk donkerder dan bij grauwe ganzen. Kolganzen roepen al vliegend duidelijk anders dan grauwe ganzen, het is een hoger, ‘muzikaler’ bijna lachend geluid. 

Geluid van groep vliegende kolganzen
Twee toendrarietganzen (midden) in een groep kolganzen. De stevige snavels zijn zwart met een oranje band.

Toendrarietgans – Kleine rietgans

Toendrarietgans en kleine rietgans lijken nog wat meer op elkaar. De toendrarietgans is een vrij algemene wintergast, met ongeveer een kwart miljoen overwinteraars, maar ze zijn minder wijdverspreid dan kolgans en grauwe gans. U treft ze vooral aan in akkergebieden van de Drents-Groningse veenkoloniën, de Wieringermeer en Noord-Limburg.

Kleine rietganzen zijn nog iets kieskeuriger over hun leefgebied. Her en der zijn weliswaar kleine groepjes aan te treffen, maar de grootste groepen vindt u steevast in een paar gebieden: Zuidwest-Friesland en Midden-Delfland. Bij kleine rietgans geldt overigens dat hoe strenger de winter in Denemarken, het belangrijkste overwinteringsgebied in Europa, hoe meer er bij ons komen (tussen de 4000-8000 vogels).

Kenmerken: Beide soorten zijn ongeveer even groot als een kolgans. Het belangrijkste verschil tussen deze twee rietganzen is de kleur van snavel en poten. Bij toendrarietganzen zijn de poten oranje, bij de kleine soort roze.
Ook de snavels hebben dus een andere kleur: zwart met oranje bij de toendra’s en zwart met roze bij kleine rietganzen.
Daarnaast zijn kleine rietganzen als geheel lichter van kleur, met opvallend lichtgrijze bovenvleugels (donker bij toendra).

Vijf kleine rietganzen. Let op de kleur van de relatief kleine snavels en de poten, en het lichte voorkomen. Foto: Jelle de Jong

Zeldzame ‘bruine ganzen’

Er zijn nog drie zeldzame bruine winterganzen die u – met veel geluk – tegen kunt komen. Het gaat om taigarietgans, dwerggans en Groenlandse kolgans.

De taigarietgans is vrij lastig van zijn ‘neef’ van de toendra te onderscheiden. Taigarietganzen zijn echter groter - bijna formaat grauwe gans - en hebben een langere nek, kop en snavel (wat zorgt voor een wat zwaanachtig profiel). Daarnaast is de snavel vaker helemaal oranje, maar dat komt bij toendrarietganzen ook wel voor.

Dwerggans / Foto: Birdphoto

De dwerggans is een miniatuurversie van de kolgans, met verder als belangrijkste verschillen een duidelijk gele ring om het oog en een kol die doorloopt tot ver op de kruin.

Groenlandse kolganzen worden maar bij hoge uitzondering in Nederland waargenomen. Het is een iets grotere en donkerdere kolgans, maar het belangrijkste verschil is de snavelkleur: roze bij ‘onze’ kolganzen en oranje bij de Groenlanders.

Groenlandse kolganzen / Foto: Fred Visscher
Taigarietgans / Foto: Albert de Jong

Om trots op te zijn

In grote delen van het land zijn ’s winters ganzen te zien. Al is niet iedereen daar altijd even blij mee, het zijn prachtige trekvogels waar Nederland een grote internationale verantwoordelijkheid voor draagt. De winter is dus hét seizoen om het fenomeen van de grote, gakkende groepen ganzen te aanschouwen. Nu u ze kunt herkennen, worden ze hopelijk ook meer bemind.

Online cursus Vogels van Nederland

In deze gratis vogelcursus voor beginners leert u in 10 vogellessen veel bekende vogels en hun geluiden herkennen. Met handige tips, filmpjes en ezelsbruggetjes. U ontvangt direct de eerste vogelles per mail.

Gratis aanmelden

De 101 mooiste vogelkijkgebieden

Wie er graag op uittrekt, vindt in deze gids de mooiste gebieden met een grote kans om vogels te spotten. Met kaartjes, fiets- en wandelroutes en beschrijvingen van vogels die onderweg te zien zijn. 
Kom langs in onze winkel

of kijk in onze webshop

Meer over

kolgans kleinerietgans grauwegans vogelskijken gertottens toendrarietgans dwerggans ganzen taigarietgans

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair