Topper

Scaup, Aythya marila - Eenden (Anatidae)

De topper is een op de kuifeend lijkende duikeendensoort. De topper is echter forser en zijn rug is grijs van kleur. In Nederland zijn geen broedgevallen bekend, hoewel enkele vogels hier wel de zomer doorbrengen. Als overwinteringsgebied zijn het IJsselmeer en - vooral bij strenge vorst - de Waddenzee van groot internationaal belang.

Herkenning

Mannetje heeft een zwarte kop (met groene glans) en borst, witte flanken, lichtgrijze rug en zwarte staart. Vrouwtje heeft een donkerbruine kop en buik, met een opvallende witte band rond de snavelbasis. In tegenstelling tot de kuifeend heeft het vrouwtje een lichtbruin/grijze rug met een fijne tekening.

Geluid

Man baltst met hoge, korte, zachte fluittonen, beetje als kuifeend. Overige geluiden ook kuifeendachtig.


42-51 cm, spanwijdte 72-84 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt niet in Nederland. Eileg vanaf mei tot begin juni. Eén legsel van meestal 8-11 olijfgroene eieren. Vrouwtje broedt 26-28 dagen, nadat het laatste ei is gelegd. Is geen koloniebroeder, maar nestelt soms wel bij elkaar in de buurt. Het komt voor dat de soort een nest maakt tussen meeuwen en sterns, waardoor vijanden gemakkelijk worden opgemerkt en verjaagd. Jongen zijn 40-45 dagen vliegvlug.

Leefgebied

Heeft een voorkeur voor relatief ondiepe kustwateren, baaien en meren - tot zo'n 10 meter diepte -, die in de winter niet snel dichtvriezen. Op groter, opener en dieper water te vinden dan de verwante kuifeend. In het broedgebied leeft de topper vooral op toendrameren. Het nest wordt dikwijls gemaakt in open gebied en is niet meer dan een kuiltje in de grond, bekleed met dons en planten.

Voedsel

De soort is omnivoor en op het menu staan zowel zeegrassen, als krabben en kleine vis. Maar slakjes en schelpdieren (bijv. driehoeksmossel) vormen het voorkeursvoedsel.

Vogeltrek

Nederland is een belangrijk overwinteringsgebied voor toppers afkomstig uit Noord-Europa en Siberië. De topper is een soort van de koudere gebieden. Mannetjes overwinteren meestal noordelijker dan vrouwtjes en jonge vogels. Al in februari begint de trek terug naar de broedgronden. Buiten het broedseizoen scholen toppers samen. In Nederland te vinden in het noordelijk deel van het IJsselmeer. Bij strenge vorst terug te vinden aan de andere kant van de Afsluitdijk.

Wadden-fan?

Wandelen door de natuur, op vogelkijktocht met de kinderen of wegdromen bij de zonsondergang... Ga je voor rust, natuur, kinderen of actief? Inspiratie voor activiteiten vind je via onze Waddenwebsite.[Kan nog geen externe link aanleggen]

Verspreiding en aantal

wintergast in groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Van niet alle populaties over het zeer brede verspreidingsgebied van de topper zijn gegevens bekend, maar de populatie neemt over het algemeen genomen af.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen Geen broedvogel
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 71.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

In de winter vormen het IJsselmeer en de Waddenzee een bolwerk voor grote groepen toppers. Vaak ver uit de kust, maar vooral in voorjaar vaak dicht langs de dijk.

In Europa

De topper komt wijd verspreid voor in het meer noordelijke deel van Europa. Van IJsland via de Noorse kust en Finland, tot ver oostelijk in Rusland langs de Barentszzee. In Azië en in Noord-Amerika leeft een andere ondersoort van de topper.

Meer informatie


Bescherming

De soort is gevoelig voor watervervuiling door bijvoorbeeld olie, maar in het bijzonder omdat ze er een opvallende gewoonte van maakt om samen te scholen in de buurt van punten waar riolering uitkomt op water. Een andere bedreiging voor de topper is de jacht. De topper wordt in verschillende Europese landen bejaagd. Ook soms veel sterfte door verdrinking in visnetten (staandwand).

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft zich altijd sterk gemaakt voor goede bescherming van vogels in Natura2000-gebieden zoals de topper. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn de voedselrijkheid van het gebied en de waterkwaliteit. Vogelbescherming speelt een grote rol in de verduurzaming van de visserij het Wadden- en IJsselmeergebied. Daarnaast houdt Vogelbescherming de vinger aan de pols in dergelijke natuurgebieden via het netwerk van WetlandWachten. Zij rapporteren over negatieve ontwikkelingen en kansen in een gebied.

Wat kunt u doen

Geniet op een bewuste manier van de natuur: probeer verstoring van vogels te voorkomen door binnen de aangemerkte gebieden in en om de Waddenzee en het IJsselmeer te blijven als u gaat wandelen of varen.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De topper is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn toppereenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de topper is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de topper. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende natuurgebieden die door toppers worden gebruikt als foerageergebied of als slaapplaats zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Haringvliet, IJsselmeer, Markermeer & IJmeer, Noordzeekustzone, Voordelta en Waddenzee.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal