Navigatie overslaan
Boerenzwaluw / Jouke Altenburg Alle berichten

Boerenzwaluw / Jouke Altenburg Jouke Altenburg

Door Jouke Altenburg
Medewerker Vogelbescherming

‘Lijflied’ van een zonaanbidder

Geplaatst op 17 juni 2021

Boerenzwaluwen besteden veel tijd aan het poetsen van hun veren. Ze nemen ook graag een zonnebad. Wanneer je er een beetje oog voor hebt kun je de boerenzwaluwversie van de ‘zonnegroet’1 ook zelf zien. Die heeft een belangrijke functie.

Verenonderhoud…

is voor vogels van levensbelang. Veren isoleren tegen warmte en kou, beschermen tegen neerslag en bepalen het vliegvermogen. Daar bovenop is het verenkleed van invloed op de kans om zich voort te planten. Vooral voor de mannetjes. Hoe glanzender het verenkleed, langer de staartpennen en geringer het aantal parasieten des te meer is een boerenzwaluwmannetje in trek bij de andere sekse2. Boerenzwaluwvrouwtjes hebben wat te kiezen, want hun net wat lagere overleving veroorzaakt een licht mannenoverschot3.

Boerenzwaluwen op dak / Jouke Altenburg

Poetsen, kammen en… ‘bakken’

Volgens de monografie van Angela Turner (2006) besteden boerenzwaluwen tot zo’n 15% van de daglengte aan het onderhoud van hun verenpak. Mannetjes besteden er meer tijd dan vrouwtjes. De veren worden stuk door stuk door de snavel gehaald. Lastige plekken als de kop en de nek worden ‘gekamd’ met het dichtstbijzijnde pootje. Soms gebeurt dat zelfs in vlucht.

Boerenzwaluwen zijn daarnaast echte zonaanbidders. Het lichaam wordt dan, haaks op de zon, schuin gehouden voor een optimale instraling. Ook de lichaamsveren worden opgezet. Het heffen van vleugel(s) en/of staart of juist plat spreiden behoort ook nog tot de opties. Veelal staat het snaveltje wijd open om de ontvangen warmte ook weer kwijt te raken uit het lichaam. Oververhitting ligt immers op de loer.

Parasietenbestrijding

Er wordt gedacht dat ‘het zonnen’ een functie heeft bij de bestrijding van parasieten, die zich op de huid of veren van boerenzwaluwen bevinden. Die parasieten zouden tijdens zo’n ‘zonkuurtje’ door de hoge temperaturen loslaten of zelfs het loodje leggen. Deze hypothese wordt ondersteund door een Amerikaanse studie4. Deze onderzoekers gaven de helft van de door hen gevolgde lokale boerenzwaluwpopulatie tijdens een reguliere (kleur-)ringsessie een ‘anti-luizen-behandeling’. In de maanden erna werd het ‘zongedrag’ van de individueel herkenbare vogels op de lokale ‘boerenzwaluw Costa del Sol’ nauwgezet vastgelegd. Wat bleek: tegen parasieten behandelde boerenzwaluwen besteedden significant minder tijd aan zonnebaden dan hun ‘onbehandelde’ soortgenoten.

Boerenzwaluw / Jouke Altenburg

Lijflied?

Zeker in de buurt van een goede broedstal kan je oog er op een zonnige zomerdag zo maar op vallen: een clubje boerenzwaluwen, vol in de zon, lekker in de luwte, heerlijk kwetterend met elkaar. Benut dit momentum direct, want een boerenzwaluw ‘zonnegroet’ duurt meestal maar enkele minuten. Dan moeten er weer muggen, vliegen, dazen enz. worden gevangen. Ik snap wel waarom ze elk najaar de reis naar Afrika aanvaarden. Natuurlijk nemen elk najaar met het dalen van de temperatuur de insectenaantallen in Nederland hard af. Maar ik denk dat boerenzwaluwen daarnaast de zonnewarmte niet kunnen missen. Want ook in Afrika zijn ze zonaanbidders gebleken5. Zou dit hun lijflied kunnen zijn?

Here comes the sun, doo-doo-doo-doo, here comes the sun
And I say it's all right6

 

Foto's: Jouke Altenburg

1 Zonnegroet: serie yoga-oefeningen om het lichaam te activeren.

2 Turner A. 2006. The Barn Swallow. T & A.D. Poyser, Londen.

3 van der Jeugd, H.P. 2012. Overleving van de boerenzwaluw in de periode 1989 - 2010. Vogeltrekstation rapport 2011-03

4 Blem C.R. & Blem L.B. 1993. Do Barn swallows sunbathe to control ectoparasites? An experimental test. Condor 95: 728-730.

5 Hogg J., J.R. Barlow, J. Ovenden. 2021. Sunning in sub-Saharan Africa - first documented records for Barn Swallow and White Wagtail. British Birds 2021/4: 237-239.

6 The Beatles. LP Abbey Road, 1969.

Wetenschappelijk onderzoek

Hoe gaat het met een vogelsoort? Wat veroorzaakt een eventuele achteruitgang? Wat zijn effectieve maatregelen om die achteruitgang aan te pakken en een soort te beschermen? Vogelbescherming ondersteunt en initieert om die reden wetenschappelijk onderzoek.

Meer over onderzoek

Online cursus Vogels van Nederland

In deze gratis vogelcursus voor beginners leert u in 10 vogellessen veel bekende vogels en hun geluiden herkennen. Met handige tips, filmpjes en ezelsbruggetjes. U ontvangt direct de eerste vogelles per mail.

Inschrijven gratis cursus

Meer over

vogelonderzoek boerenzwaluw joukealtenburg erfvogels

Deel dit bericht