Bakken en broeden: het kán samengaan

Denk je strand, dan denk je aan meeuwen. Brutaal als ze zijn, graaien ze zo de patat uit je handen. Maar voor de meeste vogels zijn badgasten juist een mogelijk gevaar. Hun hart gaat sneller kloppen, ze stoppen met eten en vliegen op — en dat kost energie. Energie die ze hard nodig hebben. Vogelouders die (onbedoeld) van het nest worden gejaagd, lopen het risico dat ze hun eieren of kuikens kwijtraken. Te veel opgewarmd of afgekoeld. Of opgegeten.

In Zeeland broedt een kolonie dwergsterns, hun eitjes verstopt tussen de schelpen op Verklikkerstrand. Het is laat in het seizoen voor een legsel, voor sommige zijn eerdere pogingen al mislukt. Een wandelaar loopt nietsvermoedend langs. Te dichtbij. Her en der glippen moeders van hun nest. Instinct. Blijven ze te lang weg, dan koken de eitjes in de zon. Of een roofdier slaat toe.

Op Terschelling ligt een piepjong bontbekplevierkuiken doodstil in het zand. Rennen kan het al, maar vliegen nog niet. Een loslopende hond stormt over het strand. Voor de hond (en eigenaar) een spelletje, voor het kuiken pure paniek. Het rent de verkeerde kant op, weg van zijn ouders en de dekking, precies op het moment dat er een zilvermeeuw boven het strand cirkelt, voor wie dit een lekker hapje is. 

Op het strand van Zandvoort zoekt een drieteenstrandloper kleine krabbetjes en schelpdieren langs de vloedlijn. Net terug uit Siberië komt hij hier bijtanken. Ongestoord eten zit er echter niet in. Zwemmers, honden, surfers en kinderen met vliegers: elke keer als ze te dichtbij komen, vliegt hij op. Weer een onderbroken maaltijd. Weer verloren energie. 

Wat voor ons een dagje uit is, is voor veel vogels hun thuis. Ook strandplevieren, kluten, noordse sterns en visdieven broeden aan de kust. Andere zijn er alleen om te eten en te rusten, zoals scholeksters, drieteenstrandlopers, steenlopers, kanoeten, lepelaars en rosse grutto’s. Trekvogels vliegen duizenden kilometers om op de Wadden of in Zeeland weer op krachten te komen.

Helaas gaat het niet goed met veel van de gevederde strandgangers. Van de zeldzame strandplevier zijn nog maar zo'n 170 broedparen in heel Nederland: 75% minder dan in de jaren zeventig. Zonder bescherming verdwijnt deze kleine, goed gecamoufleerde vogel uit Nederland, net als de bedreigde noordse stern. Ook de bontbekplevier, dwergstern en visdief staan er niet goed voor. En veel wadvogels lukt het al jaren niet om genoeg jongen groot te brengen, waardoor aantallen met het jaar dalen. 

Het is druk op de Nederlandse stranden — té druk, wat vogels betreft. Op warme zomerdagen worden vogels gestoord door zwemmers, vliegeraars, wandelaars, jetskiërs, bootjes en (kite)surfers. En honden. Ook nieuwsgierigheid stoort. Een schattig nestje ontdekken en dichterbij sluipen om te kijken voelt onschuldig, maar jaagt de ouders juist weg. Wil je toch kijken? Neem een verrekijker mee.

Door de drukte hebben vogels lagere overlevingskansen. Op de volle stranden van Zandvoort en Katwijk broeden al geen vogels meer. Nederland is wettelijk verplicht om kwetsbare vogelsoorten te beschermen. Toch mogen mensen bijna overal komen langs de meer dan 500 kilometer lange Nederlandse kust. Terwijl broedvogels zijn teruggedrongen tot een paar kleine hoekjes, vooral in Zeeland en op de Wadden. En zelfs daar is het niet zeker dat jongen het overleven. 

• Check informatieborden, vaak te vinden bij de opgang van het strand of het begin van een (duin)pad (vaak ook in het buitenland).  
• Volg palen en afzettingen (op het land en in het water) om te weten waar je welkom bent en waar niet.  
• Plant je parasol niet vlak naast een afgezet broedgebied en loop er omheen. 
• Jaag vogels nooit op. 
• Kies het drukste stuk strand, zo laat je de laatste rustige plekjes over aan wie ze het hardst nodig heeft. 

De menselijke invloed dringt door tot op elke vierkante centimeter van onze kust. Juist daarom is elke rustige meter strand die overblijft van onschatbare waarde. Als we het goed doen, hoeft niemand weg. Dan kunnen mens en vogel zelfs op hetzelfde strand zijn. Jij je dagje zon en zee, zij een veilige plek om te eten, te broeden en hun jongen groot te brengen. En de volgende keer dat een meeuw patat voor je neus weggrist, bedenk je je vast; liever een patatje dan een bontbekplevierkuiken. Toch?