Grutto

Black-tailed Godwit, Limosa limosa - Strandlopers (Scolopacidae)

Rode lijst

De grutto is een oer-Hollandse weidevogel. Nog wel. Want de natuurwaarden van het agrarisch land staan zwaar onder druk. Waar het boerenbedrijf nog ruimte laat voor natuur, daar gedijt de grutto. Zo is hij de ambassadeur van agrarisch land waar productie en natuur in balans zijn. Nergens in Europa broeden zoveel grutto’s als in Nederland. In 2016 is de grutto uitgekozen door het Nederlandse publiek tot nationale vogel.

Herkenning

Grote, slanke steltloper met lange poten. Rechte snavel. In vlucht brede, witte vleugelstreep, witte staartbasis (vierkant) met zwarte eindband. Poten steken uit. Buik met donkere banden. Mannetje ruit in prachtkleed naar een meer steenrode kleur dan vrouwtje. In de winter bruingrijze borst en bovendelen. Juveniele grutto's [...] In Nederland is ook de IJslandse grutto te zien. Die heeft een duidelijk kortere snavel. Als juveniel heeft de IJslandse grutto meer oranje; bij de jonge gewone grutto zijn deze zwakker gekleurd, en eerder roze-bruin dan oranje. Een belangrijk verschil is de tekening van de schouderveren en de binnenste armpennen (ook wel tertials genoemd). Deze zijn bij juveniele IJslandse grutto's uitgebreider en bonter getekend. Als adult is de IJslandse grutto meer rood dan 'onze' grutto.

Geluid

Meest gehoorde roep een luid en helder 'gruttooo, gruttooo', waarbij de eerste lettergreep in toonhoogte stijgt en de tweede weer daalt.


37-42 cm, spanwijdte 63-74 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Tijdens het broedseizoen laat de grutto spectaculaire baltsvluchten zien. Al vanaf eind maart kunnen de eerste grutto’s een legsel hebben. De eileg loopt door tot eind mei, met piek in tweede helft april. Eén broedsel per jaar met meestal 3-4 eieren. Broedduur 22-24 dagen. Grutto's hebben een onopvallend grasnest wordt gemaakt in de lange vegetatie van grasland, bij voorkeur in de nabijheid van ruigere delen in het veld. Geen echte koloniebroeder, maar broedt graag in directe nabijheid van soortgenoten in verband met het opmerken en verjagen van vijanden. De jongen lopen meteen uit het nest (nestvlieders) en zijn na zo'n 24-27 dagen vliegvlug. De familie blijft dan nog zo'n 5-14 dagen bij elkaar.  

Leefgebied

Vanaf februari keren de grutto’s terug uit hun winterkwartieren. Ze verzamelen zich bij ondiepe plassen en plas-dras weilanden. De belangrijkste broedgebieden van de grutto in ons land zijn de veenweiden van Friesland, Noord- en Zuid-Holland. Het meest ideaal zijn vochtige, kruidenrijke graslanden met een goed bodemleven en volop insecten aan de oppervlakte. Late maaidata en kruidenrijke weilanden zijn een vereiste om jonge grutto’s kans te geven te overleven. Na het broedseizoen komen de grutto’s weer samen op vochtige pleisterplaatsen. Voor de mislukte broedvogels is dat al in mei.

Voedsel

Als steltloper beweegt de grutto zich gemakkelijk over het veld op zoek naar voedsel. Met de tere snavel zoekt hij tot diep in de zachte bodem naar diertjes. In Nederland eet de volwassen grutto regenwormen en emelten. Jonge vogels jagen op insecten zoals langpootmuggen. Tijdens de trektocht in Portugal en Spanje en in het overwintersgebied is de grutto vegetariër en eet hij rijstkorrels.

Vogeltrek

Veel grutto's trekken vanaf juli tot in augustus in een breed front hoog in de lucht over lange afstanden en vliegen vaak langs de kust. Vanuit Nederland trekken grutto's over Frankrijk, via Spanje en Portugal zuidwaarts. Ze vliegen vaak in één ruk de Sahara over naar Senegal en Guinee-Bisseau. Een ander deel van de grutto's trekt via Italië (Toscane) naar Afrika. Vanaf februari arriveren ze weer in Nederland. De jongen blijven een jaar lang in het winterkwartier, voordat ze gaan trekken. Via de website van Kening fan 'e greide zijn trekkende grutto's live te volgen.

Help mee en stuur supermarkten een kaartje

Voor het eerst te koop bij Jumbo en binnenkort bij Deen, Plus en Poiesz: Weide Weelde zuivel, geproduceerd door boeren die rekening houden met weidevogels. Door de yoghurt, melk en karnemelk van Weide Weelde te kopen kan u direct bijdragen aan meer bloemrijke weiden. Laat Albert Heijn en andere supermarkten weten dat u ook melk van rijke weides wilt.

Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het gaat slecht met de aantallen grutto. Neemt van 1990 met zo'n 5% per jaar af.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 49.000 - 75.000 (in 2004)
Aantal overwinteraars 50.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Bolwerken voor de grutto bevinden zich in rijke weidegebieden zoals Eemland, Waterland en Zuidwest-Friesland. Vanaf een paaltje waken zij over hun goed verstopte nest.

In Europa

Nederland herbergt zo'n 90% van de broedvogels van Noordwest-Europa.

Meer informatie


Bescherming

Met de grutto gaat het steeds slechter. De voornaamste oorzaak daarvan is de intensieve melkveehouderij. Bloemen en kruiden hebben plaats gemaakt voor snelgroeiend eiwitrijk gras als voedsel voor koeien, met veel te weinig insecten voor de jongen. En het gras wordt al gemaaid voor de kuikens kunnen vliegen.

De grutto staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming voert campagne voor weidevogels met als slogan Red de Rijke Weide. Met 200.000 hectare geschikt grasland kunnen we grutto voor Nederland behouden. Dat biedt genoeg ruimte voor de weidevogels om te overleven. Achter de schermen zet Vogelbescherming zich via onder meer lobby en samenwerkingsverbanden in voor een beter landbouwbeleid, waar natuur een grotere plek heeft. Verder heeft Vogelbescherming aangejaagd dat er zuivelproducten worden geproduceerd met een kleine meerprijs van enkele centen, waarvoor boeren natuurmaatregelen kunnen treffen. Met onder meer de Red de Rijke-weidekaas, zuivelproducten van Terschellingen en Weide Weelde-melk zijn dergelijke producten ook beschikbaar gekomen gekomen voor consumenten. Vogelbescherming werkt actief mee aan het instellen van kerngebieden voor weidevogels zoals de grutto, zoals op Terschelling en in Amstelland. Vandaaruit kunnen populaties zich weer ontwikkelen. Daarnaast draagt Vogelbescherming bij aan onderzoek naar wat de beste maatregelen zijn om de grutto te laten overleven en internationale bescherming, zowel langs de trekweg als in de overwinteringsgebieden. Verder werkt Vogelbescherming samen met een netwerk van zo'n 85 weidevogelboeren. Zij laten zien dat het kan: een gezond boerenbedrijf runnen mét volop aandacht voor natuur en weidevogels.

Wat kunt u doen

Consumenten kunnen zuivel kopen die met respect voor natuur en weidevogels is geproduceerd. Hier vindt u een lijst. Of u kunt er bij uw supermarkt om vragen. Agrariërs kunnen hier informatie vinden hoe zij kunnen bijdragen (o.a. hoger waterpeil en later maaien). Beleidsmakers kunnen ervoor zorgen dat het landbouwstelsel in Nederland en Europa anders wordt ingericht: niet doorgaan op pad van verdergaande industrialisering van het platteland, maar een balans zoeken tussen natuur en meer hoogwaardige voedselproductie. 

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De grutto is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grutto’s beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grutto is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grutto. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de grutto, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Verschillende natuurgebieden die door grutto’s worden gebruikt als foerageergebied en/of slaapplaats zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998, maar niet hun voornaamste broedgebieden. Een deel van de broedgebieden wordt beschermd op provinciaal niveau via de ruimtelijke ordeningswetgeving en/of via regelingen voor agrarisch natuurbeheer.

Meer weten?