Duinpieper

Tawny Pipit, Anthus campestris - Kwikstaarten (Motacillidae)

Rode lijst

De duinpieper valt niet snel op. Het zijn op de grond levende vogels van warme en droge, ongecultiveerde open gronden. Het voedsel bestaat vooral uit insecten. Van alle piepers zijn het de meest zandkleurige, dus de herkenning is niet zo lastig als van sommige andere piepers. Het zijn trekvogels, die overwinteren in de Sahel (de savanne ten zuiden van de Sahara).

Herkenning

De duinpieper is een flinke pieper, met een roep die doet denken aan een huismus. Het verenkleed is voor een pieper relatief egaal en zandkleurig licht grijsbruin. Buik en borst vrijwel egaal vuilwit 'gekleurd'. De tekening op de vleugels is contrastrijk en contrasteert daardoor met de rest van de vogel. Jonge vogels hebben een gestreepte rug en mantel. Lijkt op grote pieper, maar heeft een donkere teugel en en kortere staart.

Geluid

Roep lijkt op een huismus, maar wat ijler en scheller. Roep is zachter, minder explosief en minder rauw dan van grote pieper; er zit ook een "L"-klank in.


16,5-17 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf half mei. Vaak zijn 2 legsels per jaar van 3-6 eieren, meestal 4-5. Broedduur 11,5-14 dagen. Het nest is een kommetje van gras of droge plantendelen, gevuld met dierenharen en ander zacht materiaal. Het wordt gemaakt op de grond, meestal in een graspol. Het vrouwtje broedt, mogelijk soms beide ouders. Beide ouders voeren de jongen. Jongen na 13-14 redelijk vliegvlug. Ze worden hierna nog 4-5 weken door de ouders verzorgd.

Leefgebied

Droge zandgronden: duinen, grassteppe, stuifzanden, afgravingen en heide, ook schrale, zandige akkers. Kan in de trektijd ook gevonden worden op braakliggende grond.

Voedsel

Groot scala aan insecten, zoals sprinkhanen en krekels, termieten, juffers en vlinders. Pikt deze op van de grond of de lucht vaak door kleine stukjes te rennen.

Vogeltrek

Lange-afstandtrekker die in het najaar over breed front in etappes naar Afrika (Sahel) trekt. Vooral dagtrekker. Trekt vanaf half augustus-eind september zeldzaam door, vaak in enkelingen in de (vroege) ochtend. In voorjaar zeldzame doortrekker in april en mei.


Verspreiding en aantal

verdwenen broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Rond 1900 was de duinpieper een schaarse, maar verspreid voorkomende broedvogel van stuifzanden, heidevelden met open plekken en open duin. Vermoedelijk ging het om enkele honderden broedparen. Door grootscheepse bosaanplant en grotere menselijke bemoeienis met de 'woeste gronden' nam het aantal duinpiepers af, en verdween de soort eerst uit de duinen en Noordoost-Nederland en later uit de overige broedgebieden. Hij is nu uitgestorven als broedvogel. De belangrijkste gebieden bevonden zich op de Veluwe (met name het Kootwijkerzand) en het Brabants-Limburgse grensgebied.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 0 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers uiterst klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Weinig opvallend. Duikt tijdens de trek verspreid over Nederland op, met voorkeur voor kale heideterreinen.

In Europa

Mediterraan en grassteppegebieden in groot deel van Europa. De grootste aantallen worden gevonden in Spanje.

Meer informatie


Bescherming

Het habitat van de duinpieper is bijzonder gevoelig voor milieu-invloeden als vermesting en verzuring. Daardoor vergrassen en vermossen de stuifduinen en verdwijnt het broedhabitat van de duinpieper. Door grootschalige aanplant van naaldbossen ten behoeve van de mijnbouwindustrie in de periode 1900-1930 zijn daarnaast enorme oppervlaktes stuifduinen bebost. De grove dennen waarmee dit gebeurde zaaien zich snel uit en nemen op deze manier winddynamiek weg uit de stuifzandgebieden waarvan de duinpieper in Nederland afhankelijk is. Ook verstoring door recreanten speelde een rol in het uitsterven als broedvogel in Nederland.

De duinpieper staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat kunt u doen

Pogingen tot herstel van stuifzanddynamiek bleven tot nu zonder succes door recreatiedruk en grote grazers. Alleen grootschalig herstel van de pioniersvegetaties in stuifzandgebieden kan heel misschien nog helpen, al lopen de aantallen in de dichtstbijzijnde resterende broedgebieden in Denemarken en Noord-Duitsland ook al langere tijd terug, dus ook daar zou een en ander moeten veranderen.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De duinpieper is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn duinpiepers beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de duinpieper is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er is slechts een natuurgebied voor duinpiepers als (potentieel) broedgebied aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. Het gaat om de Veluwe. Voor dit gebied gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal