Draaihals

Wryneck, Jynx torquilla - Spechten (Picidae)

Rode lijst

De draaihals is met zijn bruine camouflagekleuren een heel ander soort specht dan de bekende grote bonte specht. In Nederland vooral als zeldzame doortrekker te zien. Hij nestelt in boomholten vooral in berken. Alleen tijdens de broedperiode zitten draaihalzen vaak, zoals de andere spechten, tegen een boomstam; de rest van het jaar vooral op de grond. Draaihalzen foerageren op de grond in schrale pioniervegaties op zandgrond en leven van mieren. Ze overwinteren in Afrika ten zuiden van de Sahara.

Herkenning

Draaihalzen zijn onopvallende, maar onmiskenbare vogels; hun bruine verenpak biedt een uitstekende camouflage in de oude loofbomen waarin ze broeden. De draaihals dankt zijn naam aan de flexibele hals, die in vreemde kronkels gedraaid kan worden.

Geluid

Schel, klaaglijk gekekker in de broedtijd.


16-17 cm, spanwijdte 34 cm


Leefwijze

Broeden

Broedt in mei-juni. Heeft één tot twee broedsels per jaar met tussen de 7-12 eieren. Broedduur: 11-14 dagen. Is een holenbroeder. Gebruikt nestholten van andere spechten en ook nestkasten. De jongen zitten 20-25 dagen op het nest voor ze uitvliegen.

Leefgebied

Gebroed wordt in oude, meestal deels verrotte loofbomen. Nu in open loofbos op zandgrond (veelal grenzend aan heide), vroeger ook wel in boomgaarden en tuinen. De draaihals eet mieren (vooral zwarte wegmieren en hun poppen zijn favoriet). Ze zoeken ze in bomen en op de grond.

Voedsel

Vooral mieren, maar ook andere ongewervelden. Zoekt op de grond naar voedsel, steekt daarbij de lange kleverige tong in mierengangen.

Vogeltrek

De Nederlandse draaihalzen overwinteren in Afrika ten zuiden van de Sahara. Vanaf half april-begin mei zijn ze weer terug in Nederland. Tot in mei zijn ook overal in Nederland doortrekkers (zeldzaam) waar te nemen die richting Scandinavië. Ze trekken 's nachts. In het najaar doortrek van half augustus tot ver in oktober.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De draaihals is sinds begin jaren zestig in aantal gedaald, vooral in gebieden buiten de Veluwe. Maar ook op de Veluwe is de soort afgenomen. Deze aanhoudende afname, zoals ook elders in West- en Midden-Europa, bracht het aantal draaihalzen terug tot rond 200 paar omstreeks 1975. Sinds de eeuwwisseling zijn er hooguit enkele tientallen paren.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 30-50 (in 2010)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Veluwe; open duinen in augustus en september.

In Europa

Geheel boreaal, gematigd en subtropisch Europa, maar veel minder in de Atlantische klimaatgebieden.

Meer informatie


Bescherming

Draaihalzen hebben te maken met een verslechterd voedselaanbod. De mieren die ze eten verdwijnen of worden onbereikbaar voor deze vogel door vergrassing en verbossing van schrale pioniervegetaties. Vermindering van stikstof in de lucht (door intensieve landbouw/verkeer) is noodzakelijk om de situatie te verbeteren. Gebrek aan nestbomen - berken - is ook een probleem voor deze soort. Natte zomers zijn ook ongunstig voor het voedselaanbod van de draaihals. De populatie in Nederland is intussen erg geïsoleerd geraakt in een krimpende populatie in West-Europa. In Europa als geheel is deze soort niet bedreigd.

De draaihals staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat kunt u doen

Terreinbeheerders kunnen waar mogelijk vergrassing en verbossing tegengaan van open, zandige bodems en zo een geschikt leefgebied voor de draaihals in stand houden. Waarbij de aanwezigheid van voldoende nestbomen belangrijk is.

Meer weten?

 


Wet- en regelgeving

De draaihals is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn draaihalzen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de draaihals is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de draaihals. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van draaihalzen zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Twee natuurgebieden zijn voor draaihalzen als (potentieel) broedgebied aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om het Drents-Friese Wold & Leggelderveld en de Veluwe.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal