Wilde zwaan

Whooper Swan, Cygnus cygnus - Eenden (Anatidae)

De wilde zwaan is een wintergast in Nederland. Ze broeden in Fenno-Scandinavië en Rusland en overwinteren op Nederlandse weiden en op wateren in het duingebied. Wilde zwanen zijn slanker dan knobbelzwanen en groter dan kleine zwanen. De wilde heeft een grote, driehoekige gele plek op de snavel. Sinds 2005 broedt de vogel in Nederland. Sindsdien werden enkele jongen in ons land groot.

Herkenning

Grote witte zwaan, met een opvallende geel-zwarte snavel. Het geel is driehoekig en loopt voorbij de neusgaten. Worden dikwijls in kleine groepen gezien. Qua lengte doet hij voor de knobbelzwaan niet onder, maar hij is een stuk slanker en dus ook lichter. Wel zo makkelijk voor een echte trekvogel, want dat is deze zwaan. Op afstand is de wilde zwaan te herkennen aan de lange rechte slanke hals. Onvolwassen vogels zijn grijsbruin. Oogt in vlucht zwaarder dan kleine zwaan en heeft een langzamere vleugelslag.

Geluid

Luid en honkend, vaak kraanvogelachtig. Meer trompetterend dan van kleine zwaan.


145-160 cm, spanwijdte 205-275 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Wilde zwanen broeden langs poelen op toendra’s, in veenmoerassen en bij kleine meren in afgelegen gebieden in Fenno-Scandinavië en het noorden van Rusland. Ze beginnen daarmee na 4-5 jaar en leggen 3-5 eieren in een nest langs het water. Sinds 2005 zijn er enkele broedgevallen in Nederland bekend. Het gaat om een enkel paar in Zuidwest-Drenthe, in soms wisselende samenstelling, dat verschillende jongen grootbracht. Andere broedpogingen in Noordoost-Nederland waren nog niet succesvol.

Leefgebied

Wilde zwanen overwinteren bij ons in groepjes langs de grote rivieren, in Flevoland, en bijvoorbeeld in de Wieringermeer. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in het noorden en oosten van Nederland.

Voedsel

Wilde zwanen foerageren op eiwitrijk grasland en op het water waar ze grondelend bladeren, stengels en wortels van waterplaneten eten zoals fonteinkruid. Verder eten ze graankorrels en bietenflinters die ze op akkers vinden.

Vogeltrek

Vanuit Scandinavië en Noord-Rusland via Denemarken en Noord-Duitsland trekken ze naar gebieden langs de Oostzee. Nederland bevindt zich aan de zuidwestrand van het overwinteringsgebied. Ze zijn in Nederland te zien vanaf half oktober tot half april.


Verspreiding en aantal

wintergast in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het aantal wilde zwanen dat in Nederland overwintert is relatief klein (minder dan 2500) , maar stijgt wel vanaf 1980. Als het koud is ten noordoosten van Nederland kan het aantal wilde zwanen toenemen tot wel 7000 exemplaren.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 2 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 2.300 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Amsterdamse waterleidingduinen, Oostvaardersplassen, Veluwerandmeren.

In Europa

De broedgebieden van de wilde zwaan liggen op IJsland, in Fenno-Scandinavië en het noorden van Rusland. De IJslandse vogels overwinteren in Ierland en Groot-Brittannië. De populaties in Scandinavië nemen toe. Het verspreidingsgebied van de wilde zwaan breidt zich uit in zuidelijke richting. In die trend passen ook de enkele broedgevallen in Nederland.

Meer informatie


Bescherming

De toename van het aantal overwinterende wilde zwanen in Nederland heeft waarschijnlijk te maken met een verbeterende bescherming en verbeterend voedselaanbod in het overwinteringsgebied.

Wat wij doen

Via onder meer vrijwillige WetlandWachten houdt Vogelbescherming de vinger aan de pols in de wetlands van Nederland. Zij spreken overheden en terrein beherende organisaties aan op het voorkomen van misstanden, zoals een tekort aan handhaving op het water.

Wat kunt u doen

Wilde zwanen profiteren van de natuurgebieden in Nederland. Om die in een goede conditie te houden kunnen terreinbeheerders als de Landschappen en Natuurmonumenten alle hulp van hun leden goed gebruiken. Terreinbeheerders en overheden kunnen zorgen voor voldoende handhaving in dergelijke gebieden, zodat overwinterende vogels in alle rust in Nederland hun voedsel kunnen vinden.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De wilde zwaan is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn wilde zwanen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de wilde zwaan is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de wilde zwaan. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende foerageergebieden en slaapplaatsen van de wilde zwaan zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998, waaronder Fochteloërveen, Lauwersmeer, Oostvaardersplassen en Rijntakken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal