Pijlstaart

Anas acuta, (Northern) Pintail - Eenden (Anatidae)

Rode lijst

Pijlstaarten doen hun naam eer aan met de opvallend lange en spitse staart, die hen een sierlijk uiterlijk geeft. De staart valt, samen met de lange hals, vooral op wanneer ze komen overvliegen. Pijlstaarten broeden langs ondiepe meren in open gebieden. In Nederland is de pijlstaart vooral te gast gedurende milde winters, bij koude trekken pijlstaarten verder naar het zuiden. De pijlstaart is een van de zeldzaamste broedvogels van ons land en staat op de Rode Lijst. Hij is nooit algemeen geweest, want Nederland ligt aan de zuidrand van het overigens zeer grote verspreidingsgebied.

Herkenning

Mannetjes hebben een lange nek met een donkerbruine kop en een witte buik en hals, waarbij het wit in een smalle streep tot achter het oor doorloopt. Verder grotendeels grijs gekleurd met een opvallende zwart-witte staart en een zwartgroene spiegel. Op de bovendelen lange zwart met roomkleurige veren. Vrouwtjes lijken veel op wilde eenden maar hebben een donkergrijze snavel en een egaal lichtbruine kop.

Geluid


51-66 cm, spanwijdte 80-95 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van midden april tot juli. Eén legsel met 6 tot 12 eieren. Alleen als het eerste legsel verloren gaat wordt aan een volgend legsel begonnen. Broedduur: 22-24 dagen. Geen koloniebroeder, maar losse groepen komen voor, met nesten soms maar enkele meters van elkaar. Het nest bevindt zich op droge bodem, verstopt in vegetatie, vaak in de buurt van water, maar op kwelders ook op grotere afstand daarvan. De jongen van de pijlstaart kunnen na 40-45 dagen vliegen.

Leefgebied

Heeft een voorkeur voor open gebieden, zoals grasland, prairie en toendra, met ondiepe wateren om naar voedsel te kunnen zoeken. Gedurende de winter bezoekt de pijlstaart ook grote binnenlandse meren, delta's en getijde gebieden. In Nederland zijn met name het Waddengebied, het IJsselmeer en de Delta aantrekkelijk als leefgebied. De enkele broedgevallen die in Nederland voorkomen, worden doorgaans in die gebieden gemeld.

Voedsel

Eet zowel plantaardig als dierlijk materiaal dat uit het water wordt gehaald. Met z'n lange nek kan hij dieper 'grondelen' dan andere soorten. De vogel kantelt daarbij voorover, met zijn kop en hals geheel onder water. Met zijn slanke snavel, aan de binnenkant voorzien van korte, fijne tastlamellen, zoekt hij vooral plantenzaden, maar hij eet zo ook insecten en kleine visjes.

Vogeltrek

Trekvogel bij uitstek. Alleen populaties in het meest zuidelijke gedeelte van het verspreidingsgebied blijven soms jaarrond op dezelfde plek. De trek naar overwinteringsgebieden begint al in augustus. Nederland ligt precies op de zuidgrens van het areaal van de pijlstaart. Daardoor is de soort bij ons een onregelmatige broeder. Daadwerkelijke trek van pijlstaarten wordt niet vaak gezien, zeker niet in het voorjaar (vooral maart). Pijlstaarten trekken meestal ’s nachts en op grote hoogte, in meewindsituaties. Dat betekent in het voorjaar: zuidwestenwind. Pijlstaarten trekken vaak in grote groepen, in lange slierten of in V-formatie. Ze zijn goed herkenbaar aan de lange nek en lange staart.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De soort was altijd al een zeldzame broedvogel, maar sinds de jaren 90 van de vorige eeuw is dat nog verder afgenomen. Doortrekker en wintervogel in vrij klein tot vrij groot aantal. Trend is dalend door het hele verspreidingsgebied.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 5-15 (in 2008-2011)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 19.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

De pijlstaart zoekt waterrijke gebieden op, zoals Nationaal Park Lauwersmeer of het IJsselmeer. In zout en zoet water kunt u deze doortrekker en wintergast aantreffen.

In Europa

Finland is met stip het belangrijkste broedgebied van de pijlstaart in Europa. Verder komt de soort voor in Zweden, op IJsland, in Noorwegen, Wit-Rusland en andere noordelijke landen.

Meer informatie


Bescherming

De pijlstaart is een van de zeldzaamste broedvogels van ons land. Hij is nooit algemeen geweest, want Nederland ligt aan de zuidrand van het overigens zeer grote verspreidingsgebied. Hoewel de aantallen pleisterende pijlstaarten in Nederland zijn toegenomen, geldt dat niet voor de populatie in Europa. De jachtdruk is buiten Nederland nog steeds hoog; jaarlijks wordt een groot deel van de populatie geschoten. De toename bij ons kan veroorzaakt worden door een verschuiving van de verblijfplaatsen van de overwinteraars, als gevolg van de zachtere winters in de laatste decennia. De meeste pijlstaarten overwinteren nu nog in het Middellandse Zeegebied en in Afrika. Ze verblijven hier in grote concentraties in wetlands, die veelal niet goed beschermd zijn.

De pijlstaart staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich voor de waterrijke gebieden van Nederland waar ook de pijlstaarten verblijven. Dan gaat het zowel om waterkwaliteit, rustgebieden als de beschikbaarheid van voedsel. De WetlandWachten van Vogelbescherming houden de vinger aan de pols in de waterrijke natuurgebieden van Nederland. In BirdLife-verband bestrijdt Vogelbescherming de jacht in het Middellandse Zee-gebied waarbij de resultaten nog achterblijven bij de gewenste situatie.

Wat kunt u doen

Pijlstaart profiteren van grootschalige, ondiepe wetlands. Daar kunnen terreinbeheerders en overheden voor zorgen. In EU-verband kan de rijksoverheid harder optreden tegen de jacht op bedreigde vogels in de landen rondom de Middellandse Zee.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De pijlstaart is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn pijlstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de pijlstaart is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de pijlstaart. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Een groot aantal natuurgebieden die door pijlstaarten worden gebruikt als foerageergebied of als slaapplaats is aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal