Patrijs

Grey Partridge, Perdix perdix - Hoenders (Phasianidae)

Rode lijst

Patrijzen zijn standvogels van open agrarisch gebied, heidevelden en hoogvenen. Oorspronkelijk waren het steppebewoners, maar de soort heeft zich erg goed aangepast aan het leven in kleinschalig agrarisch landschap. In Nederland komt de patrijs verspreid voor. Akkerland is het meest in trek, vooral als dit wordt afgewisseld met ruige dijken, slootranden, wegbermen en houtwallen. Patrijzen eten zowel plantaardig als dierlijk voedsel, maar de jongen leven de eerste weken louter van insecten en ander klein gedierte. De patrijs is altijd een favoriet doelwit geweest voor jagers, maar die hebben de jacht op de soort gestaakt. De aantallen patrijzen nemen, door schaalvergroting in de landbouw, dramatisch af.

Herkenning

Goed gecamoufleerd met een bruin en grijs gestreept kleed, kastanjebruine strepen op de flanken en een grijze borst. Keel en gezicht zijn oranjebruin en op de buik zit een grote donkerbruine vlek. Tijdens de vlucht valt de roodachtige staart op. Juveniele vogels zijn geheel bruin gestreept.

Geluid

Man roept haast mechanisch tijdens broedtijd.


29-31 cm, spanwijdte 45-48 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van eind april tot eind mei. Eén legsel met een groot aantal eieren, meestal 13 tot 16. Er zijn recordlegsels tot 29 eieren gevonden maar dat is zéér uitzonderlijk. Broedduur: 23-25 dagen. Hoewel patrijzen in groepen kunnen optrekken is het geen koloniebroeder. Ze hebben een nest op de bodem in dichte vegetatie. De jongen stappen meteen het nest uit en zijn na 14 dagen vliegvlug. Na zo'n 5 weken zijn ze zelfstandig.

Leefgebied

Patrijzen komen voor op akkers, graslanden en hoogveen, in Nederland vooral in kleinschalig akker- en weidelandschap. De vogels zoeken hun voedsel langs ruige akkerranden met akkeronkruiden, weiden met hagen, met bloemen begroeide dijken, enzovoort. Het nest wordt door de patrijs op de grond gemaakt, in een dichte begroeiing.

Voedsel

Volwassen patrijzen eten vooral plantaardig voedsel en - als ze 'voor de bek lopen' ook wel insecten. De kuikens zijn volledig van insecten afhankelijk. Daardoor overleven patrijzen alleen op plekken waar voldoende insecten in (ruige) akkerranden en graslanden te vinden zijn.

Vogeltrek

Patrijzen zijn standvogels, die jaarrond in het leefgebied verblijven.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Tot circa 1975 was de patrijs een vrij gewone vogel van het boerenland. Sindsdien zijn de aantallen sterk afgenomen. De patrijs is in grote delen van Nederland een bijzonderheid geworden. Net als andere vogels van het boerenland (zoals veldleeuwerik) lijdt de soort onder de voortdurend verdergaande intensivering van de landbouw.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 9000-13.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Goede plekken om patrijzen te zien zijn er bijna niet meer. De patrijs komt nog verspreid voor in Zuidoost-Nederland maar de dichtheden zijn overal erg laag geworden.

In Europa

Bijna driekwart van alle patrijzen in Europa zijn te vinden in Frankrijk en Polen. Ook hier nemen de aantallen echter fors af.

Meer informatie


Bescherming

De voornaamste oorzaak van de teloorgang van de patrijs is de grootschalige verandering van het boerenland. Het toepassen van insecticiden en het verdwijnen van akkeronkruiden, overhoekjes en ruige bermen betekent, naast het verlies van dekking en nestgelegenheid, vooral een gebrek aan dierlijk voedsel voor de jongen. Met name in natte voorjaren sterven talloze jongen aan voedselgebrek.

De patrijs staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft voor de patrijs een beschermingsplan opgesteld. Het bevat aanknopingspunten voor een op patrijzen toegespitst beheer van kleinschalig cultuurlandschap. Met name natuurorganisaties proberen patrijzen met deze kennis beter te beschermen.

Wat kunt u doen

Bezitters van grond in het buitengebied kunnen de patrijs en andere 'akker- en weidevogels' helpen door ruige overhoekjes te laten staan en perceelranden kruidenrijk te houden. Dit kan door een gefaseerd, extensief maaibeheer.

Meer weten?

 

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De patrijs is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn partrijzen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de patrijs is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De patrijs was onder de voormalige Flora- en Faunawet aangewezen als een soort die mocht worden bejaagd gedurende bepaalde periodes van het jaar. De jacht op de patrijs was echter al lange tijd het hele jaar gesloten, omdat de soort op de rode lijst met bedreigde vogels staat. Onder de Wet natuurbescherming is de soort niet meer aangewezen als bejaagbare soort. Jacht op de patrijs is derhalve helemaal niet meer toegestaan.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal