Blauwe reiger

Grey Heron, Ardea cinerea - Reigers (Ardeidae)

Het is nauwelijks voor te stellen dat blauwe reigers vroeger schuwe vogels waren. Verborgen leidden ze hun leven. Tegenwoordig zijn blauwe reigers in en om elke stad te vinden en bezoeken ze vrijwel iedere tuin met een vijver op regelmatige basis. Blauwe reigers zijn echte sloot-food specialisten, maar vullen hun menu ook graag aan met mollen, muizen en grote insecten zoals sprinkhanen. Vis is echter vrijwel altijd het hoofdbestanddeel van hun eten.

Herkenning

Staand op hoge poten is de blauwe reiger niet moeilijk te herkennen. De naam 'blauwe' is misschien wat teleurstellend; de vogels zijn vooral grijs. Een blauwe reiger - zeker jonge vogels - kunnen er verfomfaaid uitzien. Maar een volwassen vogel, aan het begin van het broedseizoen, is prachtig om te zien. Een paar lange, sierlijk afhangende veren vanaf de zwarte kopstreep. Geeloranje dolksnavel, afhangende sierveren over keel en op de rug. De vlucht is traag, daarbij houdt de blauwe reiger de nek ingetrokken en lijkt daardoor wat 'kopzwaar'. De poten steken in vlucht duidelijk achter het lichaam uit.

Geluid

Harde, verdragende roep, zowel in vlucht op trek, als in de kolonie. In vroege voorjaar luide baltsroep van man op nest, ook 's nachts. In kolonie divers gekekker en gekrijs, van zowel jonge als volwassen vogels.


80-102 cm, spanwijdte 110-145 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van februari tot en met mei, meestal in slordige kolonies in bomen, maar steeds vaker ook solitair. De voorkeur gaat uit naar plekken waar rovers moeilijk bij komen; eilandjes in een vijver of plas bijvoorbeeld. Het nest bestaat uit takken, soms aangevuld met riet en waterplanten. Het vrouwtje maakt het nest, het mannetje voert de bouwmaterialen aan. Het nest wordt vaak meerdere jaren gebruikt (maar soms door een roofvogel gekraakt). Legt meestal 4 tot 6 bleek-blauwgroene eieren, die in 23 tot 28 dagen worden uitgebroed. Anderhalve maand later zijn de jongen vliegvlug, al blijven deze vervolgens nog 10 tot 20 dagen op en bij het nest.

Leefgebied

Overal waar ondiep water voorhanden is dat in voldoende voedsel voorziet. Om te broeden zijn bomen onmisbaar, daar waar de combinatie te vinden is zijn blauwe reigers nooit ver weg. Zoekt ook voedsel in graslanden (muizen, mollen). In Amsterdam ook op straat.

Voedsel

Blauwe reigers eten alles dat zij in ondiep water (zoet, brak en zelfs zout) kunnen vinden: kleine en grotere vissoorten, rivierkreeft (tegenwoordig zijn dat allemaal exotische soorten), salamanders en kikkers. Ook mollen en muizen als deze te pakken zijn. In Amsterdam ook afval.

Vogeltrek

Vorst is een probleem voor blauwe reigers; veel reigers trekken daardoor in de winter weg. Voor een deel naar Engeland, maar ook zuidelijk naar Frankrijk. Vogels uit Scandinavië en Duitsland nemen hun plek in. Er zijn blauwe reigers uit onze streken aangetroffen in Centraal-Afrika. Een aanzienlijk deel van de blauwe reigers blijft echter in Nederland in de winter en zwerft dan, indien nodig, rond tot een plek die voorziet in voldoende voedsel is gevonden. Soms is dat een plek waar (iets verwarmd) industriewater wordt geloosd, of waar een groep eenden een wak openhoudt. In een periode met stevige vorst kan je groepen blauwe reigers in een weiland zien staan, in afwachting van invallende dooi. Als de vorst dan aanhoudt, sterven veel van de vogels die deze strategie verkozen boven wegtrekken.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend | doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Na WOII waren blauwe reigers vogelvrij en werden flink vervolgd. Vervuild water (minder voedsel!) en strenge winters leidden tot een dieptepunt van 3.500 broedparen in 1963. Sindsdien is, door bescherming en verbetering van de kwaliteit van het water, het aantal blauwe reigers weer toegenomen, tot omstreeks 1990 de toename tot een halt kwam. Strenge winters hebben een flinke impact, tot 30% minder broedpaartjes. In de laatste tien jaar een afname met meer dan 5% per jaar.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 9.700-10.100 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 23.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

In de winter kan je in open polders, met veel sloten, grotere groepen blauwe reigers aantreffen, een mooi gezicht. Wie een blauwe reiger van heel dichtbij wil bekijken kan echter beter in de stad zijn, langs een vaart bij een visser gaan zitten. In dierentuin Artis leeft een wilde populatie blauwe reigers die het gemunt hebben op vis voor de pinguïns en jan-van-genten.

In Europa

In een brede gordel, dwars door Europa, komt de blauwe reiger algemeen voor. Maar ook langs de fjorden van Noorwegen is de soort te vinden. In Zuid-Europa is de verspreiding veel onregelmatiger en is de blauwe reiger meer wintergast dan broedvogel.

Meer informatie


Bescherming

De wettelijke bescherming van nesten heeft veel betekend voor het herstel van de aantallen blauwe reigers in Nederland. Ook herstel van de waterkwaliteit (het resultaat van milieubescherming) heeft veel goeds opgeleverd.

Wat wij doen

Blauwe reigers zijn onlosmakelijk verbonden aan het laag-Nederlandse landschap. Een sloot zonder reiger is niet compleet. Daarom zet Vogelbescherming zet zich ervoor in om ook algemene soorten algemeen te houden.

Wat kunt u doen

Overheden, waterschappen en terreinbeheerders zijn aan zet als het gaat om het verder verbeteren van de waterkwaliteit van Nederland. Blauwe reigers zijn verder geholpen met een natuurlijke oeverbegroeiing. Tijdens strenge winters zijn noodlijdende blauwe reigers te helpen door het bijvoeren met visafval en eendagskuikens. Met extra begroeiing langs tuinvijvers, gemakkelijk te vangen nepvissen of gaas voorkomt u dat blauwe reigers uw goudvissen opeten.

Meer weten?

 

Actuele berichten


Wet- en regelgeving

De blauwe reiger is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn blauwe reigers beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de blauwe reiger is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de blauwe reiger. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van blauwe reigers zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal