Alle berichten

Door Idde Lammers
Redacteur Vogels

Scheve verhouding tussen aantallen gruttomannen en -vrouwtjes

Geplaatst op 23 april 2019

De Rijksuniversiteit Groningen doet al 15 jaar structureel onderzoek naar het leven en de stand van grutto’s; onze nationale vogel waar het al decennia lang slecht mee gaat. De afgelopen jaren deed Jelle Loonstra onderzoek naar de verschillen in sexratio bij de Koning der Weidevogels. “Het gaat al slecht, maar het wordt nog erger”, is de weinig hoopgevende conclusie van Jelle. Of kan het tij toch nog gekeerd worden?

Wat is sexratio precies?

Jelle: “Dat is de relatieve hoeveelheid mannetjes ten opzichte van de hoeveelheid vrouwtjes binnen een populatie. Ons onderzoek laat zien dat er bij de grutto beduidend meer mannen dan vrouwen zijn. Je ziet in het veld regelmatig dat er in de paartijd een tiental mannetjes op één vrouwtje afkomt.”

Waarom zijn er meer mannen dan vrouwen?

Jelle: “Het gaat vooral mis in de kuikenfase. In de cruciale eerste 25 dagen, tot ze kunnen vliegen, sterven er 15 tot 30 procent meer vrouwtjes dan mannetjes. Vrouwtjes zijn zo’n 10 procent groter dan mannetjes en hebben dus meer voedsel nodig. Met name bij nesten in intensieve landbouwgrond gaat het mis, in bloemrijkere graslanden is de sterfte onder vrouwtjes relatief minder hoog. In beide gevallen wordt dit wellicht veroorzaakt door een gebrek aan voedsel voor vrouwelijke kuikens.”

Kuiken net geringd
Geringd mannelijk kuiken terug in broedgebied

Is gebrek aan voedsel de enige potentiële oorzaak?

Jelle: “Nee, op de intensievere percelen wordt er eerder gemaaid, waardoor kuikens sterven en er is minder beschutting. Dit vergroot de kans op predatie. Dit treft jonge mannetjes natuurlijk ook, maar jonge vrouwtjes waarschijnlijk meer omdat zij door voedselgebrek trager groeien en daardoor later vliegvlug zijn. In de periode dat ze nog niet kunnen vliegen, zijn ze het kwetsbaarst.”

Sommige diersoorten krijgen bij een scheve sexratio meer jongen van het schaarse geslacht. Is dat bij grutto’s ook zo?

Jelle: “We hebben dat wel onderzocht, maar moeten concluderen dat de verhouding 50/50 is.”

Zijn de overlevingskansen bij geslachtsrijpe grutto’s wel even groot?

Jelle: “Dan hebben vrouwtjes nog altijd 5 procent meer kan om te sterven dan mannetjes. Je zou kunnen stellen dat alle vrouwtjes makkelijk aan een partner kunnen komen. Zij zullen dus altijd een broedpoging ondernemen. Dit vergt veel energie en wellicht risico’s op predatie. De vrijgezelle mannen komen het broedseizoen vruchteloos, maar wel eenvoudiger door. Dit vergroot hun overlevingskansen ten opzichte van broedende en zorgende vrouwtjes.”

Uiteindelijk is de consument in het huidige marktgestuurde systeem degene die bepaalt wat een boer produceert en tegen welke prijs hij dat kan of mag doen.

U schetst een somber beeld. Heeft de grutto nog toekomst?

Jelle: “Natuurlijk. Er zijn nog altijd zo’n 25.000 broedparen in Nederland. Ook al loopt dit aantal jaarlijks met zo’n 6 procent terug. De landbouw moet meer rekening houden met weidevogels als de grutto door bijvoorbeeld de verdroging van de landbouwgrond terug te dringen en waterpeilen te verhogen. Het is echter te simpel om boeren de schuld in de schoenen te schuiven. Uiteindelijk is de consument in het huidige marktgestuurde systeem degene  die bepaalt wat een boer produceert en tegen welke prijs hij dat kan of mag doen.”

Maar een agrariër kan toch ook vanuit eigen initiatief verduurzamen?

Jelle: “Dat gebeurt ook, maar we kunnen als consument en burger wel een zetje in de goede richting geven. En bedenk daarbij ook dat het juist de boeren zijn geweest die in het begin van de vorige eeuw voor een enorme toename van de aantallen grutto’s hebben gezorgd door graslanden geschikt te maken. Maar van het ouderwetse ‘boerengruttoland’ is bijna niets meer over.”

Kan ‘de natuur’ het verschil in sexratio wellicht zelf oplossen?

Jelle: “Op termijn misschien wel. Denk maar aan Darwins ‘survival of the fittest’.  Gruttovrouwtjes zijn weliswaar groter dan mannetjes, maar niet alle vrouwtjes zijn even groot.  Wellicht kunnen we over enkele generaties meten dat kleinere vrouwtjes relatief vaker overleven dan grotere vrouwtjes. Selectie zou dus kunnen leiden tot een kleiner type vrouwtje dat minder voedsel nodig heeft. Verder zou het kunnen dat de huidige monogame broedstrategie van de grutto verandert in een polyandrische waarbij één vrouwtje met meerdere mannetjes gepaard heeft. De tijd zal het leren.”

Factsheets weidevogels

Vogelbescherming heeft een reeks factsheets over weidevogels en weidevogelbeheer gepubliceerd voor boeren, terreinbeheerders, vrijwilligers en andere betrokkenen.

download pdf's

Online cursus Vogels van Nederland

In deze gratis vogelcursus voor beginners leert u in 10 vogellessen veel bekende vogels en hun geluiden herkennen. Met handige tips, filmpjes en ezelsbruggetjes. U ontvangt direct de eerste vogelles per mail.

Gratis aanmelden

Meer over

weidevogels grutto

Deel dit bericht

Gerelateerde items

Populair