Nederland moet zoetwater beter vasthouden

“Heel direct is dat een probleem voor individuele vogels. Met name kleine zangvogels kunnen het loodje leggen doordat ze bijvoorbeeld uitdrogen. Maar de droogte brengt ook de voedselvoorziening van veel soorten in gevaar, doordat er veel minder insecten of vissen zijn. Ook leefgebieden kunnen verdrogen wat problematisch kan zijn. Ook slecht voor de natuur zijn alle dichte sluizen waarmee verzilting nu wordt bestreden. We willen juist open verbindingen, zachte en geleidelijke overgangen, want die zijn goed voor de biodiversiteit.”

“De gevolgen van klimaatverandering spelen hierbij een grote rol. Soms is er veel te veel neerslag ineens, maar nu is er dus al een heel lange periode met veel te weinig neerslag. Die extremen zijn voorspeld en komen ook uit.”

“Alle gevolgen van klimaatverandering tellen bij elkaar op. Er is nu niet alleen te weinig neerslag, maar we worden ook geconfronteerd met hogere temperaturen en meer zonuren, wat voor meer verdamping zorgt. En de zeespiegelstijging grijpt hier ook nog eens op in, want daardoor is meer zoet water nodig voor tegendruk en om polders schoon te spoelen. Tegelijk is het watergebruik in Nederland de laatste jaren ook gestegen door bedrijven in allerlei sectoren. En de landbouw heeft natuurlijk altijd gepleit voor snelle afwatering om met grote machines op het land te kunnen. Daar is al veel over gezegd en geschreven. Sectoren wijzen nu ook naar elkaar. Dat krijg je in tijden van schaarste, maar het levert weinig op. Laten we nu samen werken aan oplossingen voor een ander duurzaam watersysteem in Nederland.”

“Het allerbelangrijkste is om het Nederlandse landschap weer als een spons te laten werken. Jaarrond hebben we voldoende water. We voeren ons kostbare zoetwater af in de winter. Zoetwater is een waardevolle grondstof, zo moet je ernaar kijken. Hoe we daar nu mee omgaan, is niet langer houdbaar. Een goede oplossing is bijvoorbeeld om veel meer in te zetten op zogenaamde natte natuur waarin je water buffert, wat dan ook voor moerasvogels grote kansen biedt, zoals we op veel plekken hebben gezien.”

“Dat kan in de vorm van natuurlijke klimaatbuffers, waar Vogelbescherming zich al langer hard voor heeft gemaakt en waar we nu nog steeds aan werken via het programma NL2120. Dat gaat om plekken waar water wordt vastgehouden om pieken in de neerslag op te vangen, en waar vele soorten vogels floreren. Zulke gebieden kun je expliciet de functie geven om water te bufferen van de natte naar de droge periode. De natuur is op die manier een bondgenoot om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen.”

“Als we water beter weten vast te houden in ons land en als ook het grondwaterpeil stijgt op het platteland, biedt dat kansen aan weidevogels. In een vochtige bodem kunnen grutto’s dan tijdens het broedseizoen, zoals ze altijd gewend waren, met hun gevoelige snavels naar eten peuren. In keiharde weilanden kan dat niet. Ook in de stad liggen trouwens kansen. Meer (natte) natuur is goed voor het stedelijk klimaat, het dempt de extreme hitte. Insecten en vogels profiteren daar ook van.”

(Lees verder onder de foto van de klimaatbuffer bij de Onlanden.)

“Ook de uitwerking van de zogeheten groenblauwe dooradering op het platteland kan positieve effecten hebben. Daarbij wordt natte natuur gecombineerd met andere waardevolle landschapselementen zoals houtwallen en heggen.”

“De huidige crisis toont ook aan dat het onontkoombaar is om voor sommige gebieden na te denken over andere functies. Zo zijn er langs de Westerschelde plekken waar de verzilting toeneemt terwijl er geen externe aanvoer van zoetwater mogelijk is. Dat biedt een kans om andere belangrijke maatschappelijke opgaven te realiseren, zoals natuurherstel in combinatie met waterveiligheid. Daarbij ontstaan eveneens mogelijkheden voor recreatie.”

“Kortom, we weten inmiddels welke maatregelen nodig zijn. Water en bodem moeten werkelijk sturend worden in Nederland bij keuzes over landbouw, woningbouw en natuur. Dat betekent dat niet overal alles meer kan en dat op sommige plekken ander landgebruik nodig is. De techniek is daarbij niet het grootste obstakel. Ingenieurs en experts hebben het pad al geëffend en oplossingen aangedragen. De echte vraag is of de bestuurders van Nederland bereid zijn die keuzes te maken voor een ander omgang met water. De huidige crisis vraagt daar wel om.”