Navigatie overslaan
Knobbelzwaan / Birdphoto Alle berichten

8 vragen en antwoorden over vogelgriep

Geplaatst op 11 februari 2022

Er zijn veel vragen over de vogelgriep. We zetten de belangrijkste met de antwoorden op een rij.

1. Wat is vogelgriep?

Vogelgriep is een ziekte bij vogels die ontstaat door besmetting van een vogelgriepvirus. Er zijn twee varianten: een waar vogels niet ziek van worden (laag-pathogene) en een die dodelijk is voor vogels (hoog-pathogene, zoals H5N1). Normaal gesproken dragen wilde vogels alleen de laag-pathogene variant bij zich. Oorspronkelijk kwam de hoog-pathogene vorm niet eens voor bij wilde vogels.

2. Hoe herken ik vogels met vogelgriep?

Vogels in een gevorderd ziektestadium vallen op doordat ze ongecontroleerde bewegingen maken, zoals knikken met de kop of rondjes draaien. Ook versufte vogels die tam zijn, zijn mogelijk geïnfecteerd. Op plekken waar veel watervogels voorkomen, zijn soms meer dode of zieke vogels te vinden.

Je kunt vogelgriep bij een dode vogel niet herkennen, daarvoor moet deze worden onderzocht. Dode watervogels (ganzen, zwanen, eenden, steltlopers) maar ook roofvogels zijn nu verdacht.

3. Wat moet ik doen als ik vogels met vermoedelijk vogelgriep zie of vind?

Raak de vogels uit voorzorg niet aan. Het oprapen van dode vogels waarvan de doodsoorzaak niet duidelijk is, kan gevaarlijk zijn. Aan dode vogels kun je niet zien of ze met vogelgriep besmet zijn.

Mocht u zelf dode of stervende vogels zien, dan is het is erg belangrijk om deze vogels te melden, zodat ze eventueel onderzocht kunnen worden op vogelgriep. Hiermee wordt een beter beeld verkregen van de geografische spreiding van het virus en van de verspreiding onder verschillende vogelsoorten.

Het melden van dode vogels kan via de websites van Sovon en het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC). Beide organisaties werken al jarenlang samen om vroegtijdig signalen van ongewone vogelsterfte op te vangen. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) bepaalt welke vogels er opgehaald worden om op het virus getest te worden. 

In dit schematische overzicht (pdf) staat welke vogels waar kunnen worden gemeld en bij wie je moet zijn voor het laten opruimen van dode vogels.  

Als er drie of meer watervogels (zwanen, ganzen en/of eenden) op dezelfde plaats liggen, dan moeten deze worden gemeld bij het Landelijk Meldpunt Dierziekten van de NVWA via telefoonnummer 045-546 31 88.

Als de melding daar aanleiding toe geeft, wordt de informatie automatisch doorgegeven aan de NVWA en het DWHC. Bij dit soort gevallen wordt altijd contact opgenomen met de waarnemer voor nadere informatie. U kunt dan gevraagd worden de vogel(s) op te sturen voor analyse naar het CVI in Lelystad of het DWHC in Utrecht of de vogel(s) worden opgehaald door mensen die ervaring hebben met het verzamelen van dode vogels.

Heeft u een hond, dan deze weghouden van zieke of dode vogels. Het beste is om nu honden overal aan de lijn te houden, zeker in waterrijke gebieden met veel vogels.

Brandgans / Hans Peeters

4. Waar in Nederland is vogelgriep vastgesteld?

Wageningen Bioveterinary Research houdt een kaart bij waarop de positieve testen staan weergegeven.

De rijksoverheid houdt op een website bij waar uitbraken van vogelgriep in Nederland zijn vastgesteld.

5. Hoe ontstaan uitbraken van vogelgriep?

Normaal gesproken dragen wilde vogels alleen de laag-pathogene variant bij zich. In de intensieve pluimveehouderij is die milde griep zo’n 25 jaar geleden gemuteerd naar een ernstige variant. Jaren terug is die variant vervolgens ontsnapt uit pluimveehouderijen in Azië en sindsdien hebben ook wilde vogels ermee te maken. Trekvogels kunnen de ernstige variant nu verspreiden over de wereld, maar alleen omdat die in de intensieve pluimveehouderij kon ontstaan.

Lang is gedacht dat trekvogels geen ernstige vogelgriep bij zich zouden kunnen dragen. Maar net als mensen met corona kunnen ook vogels de ernstige variant bij zich dragen en verspreiden, zonder dat ze er ziek van worden.

6. Lopen wilde soorten vogels gevaar door vogelgriep?

Het zijn vooral watervogels als eenden, ganzen, zwanen en steltlopers die besmet kunnen raken met de hoog-pathogene vorm van vogelgriep. Maar ook onder roofvogels als buizerd, havik, slechtvalk en zeearend die leven van besmette, verzwakte of dode vogels vallen slachtoffers. Lokaal zijn er soms honderden exemplaren van een enkele soort dood gevonden, zoals brandganzen in Friesland en kanoeten in de Waddenzee bij Schiermonnikoog. Tijdens de uitbraak in 2016-'17 is 10-40% van de in Nederland overwinterende populatie slechtvalken omgekomen door vogelgriep.

Sovon Vogelonderzoek Nederland houdt de vinger aan de pols en berekent of en welke populaties van bepaalde soorten bedreigd worden.

7. Wat is te doen tegen vogelgriep?

In de vrije natuur is bijzonder weinig te doen tegen de vogelgriep, behalve dat kadavers zo snel mogelijk weggehaald zouden moeten worden. De verwachting is dat door selectie, waarbij dat deel van de populatie dat immuun is voor de hoog-pathogene variant in het voordeel is ten opzichte van dat deel dat sterft, veel soorten vogels de uitbraken te boven zullen komen.

In de pluimveehouderij zou men de vogels kunnen vaccineren, maar op internationaal niveau is afgesproken dat niet te doen.  

Nederland heeft de hoogste dichtheid aan pluimvee in Europa. Die is hier zesmaal hoger dan het Europees gemiddelde. Door het houden van enorme aantallen vogels op een kleine oppervlakte, zullen er steeds weer uitbaken van vogelgriep of andere ziektes volgen. Op de lange termijn is het daarom nodig dat de intensieve manier van pluimveehouderij wordt beëindigd.

Kanoet / Shutterstock

8. Is vogelgriep gevaarlijk voor mensen?

De hoog-pathogene variant H5N1 kan gevaarlijk zijn voor mensen, en er zijn gevallen bekend van mensen die er aan zijn overleden. Het risico bestaat dat H5N1 muteert naar een voor mensen besmettelijke, gevaarlijke variant. Ook zoogdieren zoals bunzings kunnen besmet raken en overlijden.

Meehelpen strandbroeders te beschermen?

We zoeken vrijwillige vogelwachten die op verschillende stranden broedvogels beschermen door toezicht te houden en voorlichting te geven aan bezoekers. Ook het helpen bij afzettingen en doen van
waarnemingen is mogelijk.

Meer informatie

Met uw aankoop helpt u de vogels

In onze webshop vindt u een breed assortiment producten voor meer vogels in uw tuin. Als u een product bij ons koopt, helpt u niet alleen de vogels in uw tuin, u helpt Vogelbescherming ook alle vogels in Nederland en daarbuiten beschermen. 

naar de webshop