In memoriam Nico de Haan (1947 – 2026)

Het is nu moeilijk voorstelbaar, maar toen Nico de Haan in 1974 als directie-assistent in dienst trad bij Vogelbescherming, hadden vogels en natuur bij lange na niet zo’n vanzelfsprekende plek in de maatschappelijke agenda als in de huidige tijd. De komst van een vogelkenner en gedreven natuurbeschermer als Nico was dan ook meer dan welkom. Met zijn veelzijdige kwaliteiten zou Nico meerdere functies gaan bekleden, tot ook plaatsvervangend directeur. Bovenal ontplooide Nico zich als de grote vogelambassadeur. Voor radio en tv werd hij stem en gezicht om vogels naar de mensen toe te brengen en om met kracht de noodzaak van hun bescherming uit te dragen. Nico initieerde vogelcursussen voor radio en tv en was jarenlang ‘stamgast’ bij Vroege Vogels. Memorabel in de oneindige lijst van zijn mediaoptredens was de ‘Nationale Vogeltrekdag’ in 1989. Een herfstdag lang namen Nico en presentator Joop van Zijl televisiekijkend Nederland mee in de vogeltrek over Nederland. Ook na zijn pensionering was Nico ‘Mister Vogelbescherming’ en bleef hij mensen voor vogels inspireren via zijn ‘Vogelkijkcentrum Nederland’. Van 2014 tot in 2016 verblijdde Nico natuurminnend Nederland met de lichtvoetige natuurserie ‘Baardmannetjes’, samen met cabaretier Hans Dorrestijn. Ze vormden en gouden koppel in een educatief programma met een humoristische ondertoon.

Ook in geschreven woord etaleerde Nico de schoonheid en kwetsbaarheid van vogels en creëerde hij een stevig maatschappelijk fundament voor hun bescherming. Tot in de huidige jaargang verscheen er vrijwel geen nummer van VOGELS (tot 1980 De Lepelaar) zonder een artikel van Nico. Daarnaast hadden de jeugdtijdschriften van Vogelbescherming zijn volle aandacht, vanuit het belang dat hij hechtte aan jeugdeducatie. Daar kwam ook zijn jeugdboek ‘De vogelontdekgids’ uit voort, in 2007 bekroond met een zilveren griffel. Dit boek was er eentje van de in totaal 25 vogelboeken onder zijn naam, vele daarvan in coproductie met gelouterde kunstenaars als Marjolein Bastin en Elwin van der Kolk. Voor een buitenmens als Nico waren de lockdowns die in 2020 hun intrede deden moeilijk te verteren. Hij maakte van de nood een deugd en werkte aan twee vernieuwende vogelgidsen. Bij het verschijnen van de tweede gids, De virtuoze zangvogelgids (2022), ontboezemde Nico: ‘Het zal vermoedelijk wel mijn laatste vogelboek zijn.’ Niets was minder waar. In 2023 verscheen ‘Vogels een leven lang’, dat zich laat lezen als een autobiografische terugblik op Nico’s leven voor vogels en hun bescherming. Een jaar later bracht ‘Koekoeksjong in Zalk’ ons een nostalgische terugblik op zijn jeugd in de jaren vijftig, waarin vogels en natuur zich in volle glorie aan hem openbaarden.

Bij gelegenheid mocht Nico de Haan mensen graag schetsen naar een vogelsoort. Een onstuimige geest typeerde hij als een even snel als behendig tussen bomen manoeuvrerende sperwer; en een geduldig karakter was de blauwe reiger aan de slootoever, bewegingloos als een beeldhouwwerk een prooi afwachtend. Ofschoon de gaai zijn favoriet was, zou je Nico misschien ‘t best als veldleeuwerik kunnen typeren. Buiten, in het open veld, daar was hij in z’n element. Al vanaf zijn jeugd, met de slingerende IJssel aan zijn voeten en het boerenland waar je vroeg in het jaar spanningsvol wachtte op de mysterieuze roep van de wulp en de eerste joelende grutto’s. Kemphanen voerden er hun strijdtoneel op en veldleeuweriken bestegen er de lentelucht. Zoals een zingende veldleeuwerik, hoog in de lucht, aanschouwde Nico de wereld en verspreidde hij zijn verhaal. Kritische noten over wat er mis ging in de leefgebieden van vogels. Maar ook vrolijke noten, die mensen enthousiasmeerden over die wonderlijke vogelwereld. Want, zo was Nico overtuigd, onbekend maakt onbemind. Hoe meer mensen van vogels houden en er iets over weten, hoe beter ze beschermd worden. Dat heeft Nico vol overgave gedaan, een vogelleven lang: het delen van zijn kennis over en enthousiasme voor vogels. Zo heeft hij generaties ‘vogelgeschoold’.

Wij kunnen Nico niet beter eren dan goed voor vogels en natuur te blijven zorgen. Moge hij in vrede zijn, ‘bij de leeuwerke in de lucht’.

Ook vanuit deze plek wensen wij Els, Martine, Jasper, verdere familie en vrienden alle kracht en onderlinge troost bij het afscheid van geliefde Nico.
 

'k heb u dikwijls nagekeken,
vruchtloos, in uw hooge vlucht,
ende mijne ziel geleken
bij de leeuwerke in de lucht.
(Guido Gezelle, 1857)