Grote mantelmeeuw

Great Black-backed Gull, Larus marinus - Meeuwen (Laridae)

Rode lijst

De grote mantelmeeuw is een kolossale vogel: het is de grootste meeuw ter wereld. Hij komt het meest voor aan de kust van IJsland, Noorwegen en de Britse Eilanden. In Nederland is deze reuzenmeeuw ook veel waar te nemen en broedt sinds 1993 jaarlijks ook in Nederland, in toenemend aantal.

Herkenning

Grote meeuw met zwarte vleugels en gele snavel. Is in alles groter dan de kleine mantelmeeuw: een grotere kop, zwaardere snavel, dikkere nek en bredere vleugels. Ook als hij vliegt oogt hij zwaar en stevig. Eveneens te onderscheiden door zijn poten. Die zijn vaalroze en niet geel zoals bij de kleine mantelmeeuw.

Geluid

De roep is een diep, hees en blaffend geluid.


68-79 cm, spanwijdte 152-167 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Eileg half april tot eind mei. Eén broedsel per jaar met meestal 3 eieren. Broedduur 26-28 dagen. De grote mantelmeeuw legt zijn eieren op de grond. De nesten bevinden zich in open gebied als tussen hoge grassen. Het is gebouwd uit een hoop plantendelen en is gevoerd met veren en gras. Bij ons meestal solitair broedend tussen andere soorten meeuwen. In het buitenland bestaan er losse kolonies van grote mantelmeeuwen. Daar bevindt zich hun omvangrijke nest vaak hoog op een rotseiland. De jongen kunnen na 45-50 dagen vliegen.

Leefgebied

De grote mantelmeeuw broedt vanaf 1993 jaarlijks in ons land, vrijwel altijd in het Wadden- en Deltagebied, maar ook zijn er gevallen bekend uit het IJsselmeergebied. Altijd in de buurt van grote open wateren dus, in zowel zoute als zoete milieus. Hij nestelt op strekdammen, kwelders en schaars begroeide platen, op rustige plekken met een vrij uitzicht. Nederland bevindt zich aan de zuidrand van het vestigingsgebied. Zijn voedsel vindt de grote mantelmeeuw op zee en aan de kust.

Voedsel

Eet alle soorten dierlijk voedsel inclusief water- en zeevogels en ook dode vis, aas, en visafval.

Vogeltrek

Na de broedtijd trekken de vogels niet ver weg om te overwinteren bij groot open water, vooral zeekusten. In de winter bereikt het aantal aanwezige grote mantelmeeuwen in Nederland zijn maximum met vogels die uit het noorden komen.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het aantal broedparen in Nederland is nog gering, maar neemt toe. Dat past binnen de uitbreiding van het broedgebied, zowel in het Duits-Deense Waddengebied als in West- en Noord-West Frankrijk. Die toename is op het conto te schrijven van afnemende vervolging (de soort werd als predator gezien van andere kustvogel) en toename van broedmogelijkheden op strekdammen. Buiten de broedtijd wordt de vogel de laatste jaren iets minder vaak geteld.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 44-46 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 9.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Overal langs de kust te zien, in het binnenland op grotere meren en bij rivieren en kanalen.

In Europa

De grote mantelmeeuw broedt aan de Noord-Atlantische rotskusten maar kan zowel in als buiten het broedseizoen ook in Nederland worden aangetroffen.

Meer informatie


Bescherming

Een algemene broedvogel zal de grote mantelmeeuw in Nederland niet worden, omdat hij beperkter is in zijn habitatkeuze dan andere grotere meeuwen in Nederland. De soort staat in Nederland op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels omdat het een nieuwe broedvogel is en de populatie klein en daardoor kwetsbaar is, maar geldt wereldwijd niet als bedreigd.

Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich op allerlei manieren in voor de bescherming van belangrijke vogelgebieden in Nederland, zoals het duin- en kustgebied of het Waddengebied, waar ook vaak zilvermeeuwen broeden of voedsel zoeken. Dat doen we door kennisoverdracht en door voorbeeldprojecten. Verder maakt Vogelbescherming zich sterk voor een meer duurzame visserij, zoals in het Waddengebied en in het IJsselmeer én voor natuurreservaten op de Noordzee.

Wat kunt u doen

Duurzame visserij en bescherming van de Noordzee zijn belangrijke ingrediënten om het de grote mantelmeeuw in Nederland naar de zin te maken.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De grote mantelmeeuw is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grote mantelmeeuwen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grote mantelmeeuw is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden valt potentieel binnen het bereik van de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grote mantelmeeuw. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Er zijn nog geen natuurgebieden voor grote mantelmeeuwen aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Verschillende gebieden in de Noordzee (o.a. het Friese Front en de Bruine Bank) komen daar mogelijk wel voor in aanmerking, omdat grote mantelmeeuwen daar in aanzienlijke aantallen geregeld voorkomen. Het Friese Front is niet aangewezen voor de grote mantelmeeuw, omdat er volgens de overheid onvoldoende gegevens zijn om vast te stellen dat is voldaan aan de selectiecriteria.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal