Geoorde fuut

Black-necked Grebe, Podiceps nigricollis - Futen (Podicipedidae)

Van maart-april tot begin augustus treffen we de geoorde fuut aan in zijn broedgebied. Dat bestaat uit ondiepe (duin)meren, plassen en vennen met oevervegetaties. De aantallen broedparen fluctueren en schommelen in goede jaren rond de 500. Kerngebieden zijn de Drentse en Noord-Brabantse vennen. De geoorde fuut broedt vaak in gezelschap van kokmeeuwen.

Herkenning

Kleiner dan gewone fuut. In prachtkleed kop, hals en bovenzijde zwart. Waaier van goudgele pluimen achter rood oog. Kruinveren iets verlengd. Flanken kastanjebruin, onderkant wit. Winterkleed bovenste helft kop zwart tot onder het oog (kuifduiker tot aan het oog). Onderste helft kop wit. Voorkant hals grijs met wit, achterkant grijsbruin. Bovenzijde zwartbruin, onderzijde wit. Opgewipt snaveltje.

Geluid

Ietwat fluitend en ver dragend. Buiten broedtijd zelden te horen.


28–34 cm, spanwijdte 56–60 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedperiode van half april tot half juli. Meestal koloniebroeder, soms ook een paar broedparen bij elkaar of solitair. Ze broeden vaak samen met kokmeeuwen. Eén legsel, soms twee met gemiddeld 3-4 eieren. Broedduur 20-21 dagen. Nest is een vlotje van plantaardig materiaal, verankerd aan watervegetatie. Nestplaats in ondiep water, verborgen tussen riet of zegge. Jongen komen asynchroon uit. Jongen worden op de rug gedragen en warm gehouden en zijn na 4-6 weken zelfstandig.

Leefgebied

Het luistert nauw bij de broedgebieden van de geoorde fuut. De soort broedt in kleine, ondiepe wateren die rijkelijk begroeid zijn en voldoende voedsel, vooral insecten en hun larven, bieden. Daarnaast bieden de oevers veilige, beschutte nestgelegenheid in bijvoorbeeld riet of zegge. Als broedvogel kan de geoorde fuut sterke schommelingen vertonen, samenhangend met veranderingen in de waterstand. Onder droge omstandigheden blijven broedgebieden vaak verstoken, of broeden er kleinere aantallen. In de winter op grote meren en op zout water (ondiepe kustzone, estuaria).

Voedsel

Hoofdzakelijk insecten en hun larven. Afhankelijk van de plaats en tijd van jaar ook schelp- en schaaldiertjes, amfibieën en kleine vis. Voedsel wordt van wateroppervlak gehaald of duikend. Ook vliegende insecten. Duikt naar voedsel.

Vogeltrek

Vanaf juli worden de broedgebieden verlaten. Overwintert op open, ijsvrije meren en langs kustwateren. ’s Winters langs West-Europese kust, Adriatische Zee, Kaspische Zee, Zwarte Zee en Middellandse Zee. In Nederland vooral Grevelingen, Veerse Meer en elders in de Delta. Aantallen tot soms wel rond de 8.000 vogels.


Verspreiding en aantal

schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker en wintergast in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Vanaf 1918 broedt de geoorde fuut in Nederland. De landelijke aantallen broedvogels namen tussen 1980 en 2000 toe van enkele tientallen tot enkele honderden paren. Sindsdien gaat het op en neer. In de beste jaren zijn er meer dan 500 broedparen aanwezig, voor West-Europa een groot aantal. Het aantal geoorde futen dat van elders na de broedtijd naar Nederland komt neemt sinds 1980 sterk toe, maar daalt de laatste tien jaar weer wat.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 410-480 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 5.800 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Winterwaarnemingen in de Zeeuwse Delta. Tijdens broedseizoen vennen Brabant en Drenthe.

In Europa

In Oost-Europa aaneengesloten verspreiding in een brede gordel tussen de 45e en 55e breedtegraad. In West-Europa een meer verbrokkelde verspreiding met min of meer geïsoleerde broedgebieden, van Schotland tot in Spanje.

Meer informatie


Bescherming

Niet bedreigd, maar plaatselijk en temporeel gevoelig voor olievervuiling, sterfte door hoogspanningsleidingen, plotselinge veranderingen in voedselbeschikbaarheid (als gevolg van snelle opwarming zeewater) en waterrecreatie.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich op verschillende manieren in voor de bijzondere natuurkwaliteit van de wetlands in Nederland. Van zulke plekken moet de bedreigde geoorde fuut het hebben. Dat gaat zowel over juridische bescherming, de aanleg van 'nieuwe natuur' als dat we via vrijwillige WetlandWachten een oog in het zeil houden. Zij spreken overheden en terreinbeherende organisaties aan op het voorkomen van lokale misstanden.

Wat kunt u doen

De geoorde fuut kan profiteren van de aanleg van nieuwe natte natuur. Voor deze soort is verder een goede waterkwaliteit belangrijk en rustmogelijkheden om te ruien op het Grevelingenmeer en in andere delen van het Deltagebied.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De geoorde fuut is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn geoorde futen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de geoorde fuut is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de geoorde fuut. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt in heel Nederland gedurende het broedseizoen bescherming aan de nesten van geoorde futen, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Verschillende broedgebieden van geoorde futen zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. De belangrijkste daarvan is het Bargerveen.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal