Zwarte roodstaart

Black Redstart, Phoenicurus ochruros - Vliegenvangers (Muscicapidae)

De zwarte roodstaart heeft een sterke voorkeur voor warme en droge plaatsen. In stedelijke gebieden vormen alle gebouwen, schuttingen en tuinen een prima alternatief voor de natuurlijke habitat. In de ogen van een zwarte roodstaart is een huis precies een rots en een ventilatiekanaal is een uitstekende kloof om in te broeden.

Herkenning

In alle kleden met een roestrode staart. Mannetjes hebben een zwart en grijs verenkleed met een witte vleugelvlek. Vrouwtjes zijn minder zwart en hebben een roetkleurig bruingrijs verenkleed. Zit vaak rechtop en trilt met de staart.

Geluid

Zang met knarsende tonen.


13 - 14,5 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf midden april. De zwarte roodstaart heeft meestal 2 legsel per jaar, soms 3. Een legsel bestaat uit 4 tot 7 eieren. Broedduur: 12-14 dagen. De zwarte roodstaart heeft een strikt eigen broedterritorium waaruit andere paartjes worden geweerd. De jongen zitten 15-17 dagen op het nest en worden nog gevoerd tot 10 dagen na het uitvliegen.

Leefgebied

De zwarte roodstaart komt oorspronkelijk als broedvogel voor in middel- en hooggebergtes, maar broedt in Nederland in het stedelijk gebied en bij moderne boerderijen. In met name industrieterreinen en grootschalige nieuwbouw vinden zij holten in muren en tal van andere plekken om te broeden. Verdwijnt weer als de omgeving te groen wordt. Er is een grote voorkeur voor droge, warme en lichte biotopen. De zwarte roodstaart heeft een voorkeur voor hoge zangposten van twintig meter of hoger zoals een dakrand, een hijskraan of een antenne. Tijdens de trekperiode kan de zwarte roodstaart in het hele land worden aangetroffen.

Voedsel

Een breed scala van insecten staat op het menu, van rupsen en langpootmuggen tot spinnen. In stedelijk gebied jagen ze bij kunstlicht ook ’s nachts op insecten. In de herfst eten zij ook zaden, bessen en ander fruit.

Vogeltrek

In grote delen van zijn broedgebied trekvogel, in andere delen standvogel. Trekt 's nachts. De trek van Noordwest-Europese broedvogels naar de overwinteringsplekken in Zuidwest-Europa en Noord-Afrika vindt plaats van augustus tot in oktober. Tussen half maart en april keren zij weer terug. Vooral in zachte winters worden in ons land nog wel eens zwarte roodstaarten aangetroffen, het is onduidelijk of het gaat om exemplaren die ook in Nederland broeden of van elders afkomstig zijn.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De afgelopen decennia heeft de zwarte roodstaart een sterke opmars gemaakt. Vooral in de westelijke helft van Nederland heeft de soort sterk aan terrein gewonnen. De groei vlakt nu af en is in oostelijk Nederland zelfs matig negatief geworden.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 27.000-37.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Met wat goede wil te zien op Utrecht Centraal Station. Zingt vooral 2 uur voor zonsopkomst. Probeer het op bedrijventerreinen, havengebieden en industrieterreinen.

In Europa

De zwarte roodstaart heeft een uitgestrekt verspreidingsgebied, dat ruwweg begrensd wordt door de 25 en 58 graden noorderlengte-meridiaan. Het verspreidingsgebied strekt zich uit van Zuidwest-Portugal tot West-China.

Meer informatie


Bescherming

De zwarte roodstaart heeft zijn leefgebied de afgelopen decennia uitgebreid naar Nederland. Het is belangrijk dat er voldoende nestgelegenheden beschikbaar blijven.

Wat wij doen

Wij ontsluiten informatie over het aanbrengen van kunstmatige nestgelegenheden. Mede hiervoor coördineren wij een netwerk van Stadsvogeladviseurs, die lokaal kunnen adviseren.

Wat kunt u doen

Behoud kleine stukjes braakland of leg deze waar mogelijk aan. De vogels maken graag gebruik van zogenaamde ‘bruine daken’. Dat is een soort dakterras dat lijkt op een stukje braakland. Plaats neststenen bij ver- of nieuwbouw van gebouwen, zowel in de stad als op industrieterreinen en bijvoorbeeld spoorwegemplacementen.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De zwarte roodstaart is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn zwarte roodstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de zwarte roodstaart is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de zwarte roodstaart. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van zwarte roodstaarten zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal