Visarend

Osprey, Pandion haliaetus - Visarenden (Pandionidae)

De visarend is een unieke roofvogel omdat hij uitsluitend vis eet. Hij is niet verwant aan andere roofvogelsoorten. Lange tijd was hij alleen doortrekker, maar ze blijven steeds vaker hier hangen in de broedtijd. Het wachten is op het eerste geslaagde broedgeval.

Herkenning

Groter en slanker dan lichte buizerd, met lange, geknikte vleugels. Contrastrijk, met witte onderzijde met opvallende zwarte polsvlekken. Brede zwarte streep over witte kop, verbonden met donkere rug, kenmerkend. Lange afhangende kopveren. Lange, krachtige poten. Heeft op afstand wel iets weg van een grote mantelmeeuw.

Geluid

Hoog en bellend, karakteristiek.


55-58 cm, spanwijdte 127-174 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Bouwt groot, zwaar nest van takken in de buurt van water, in de top van een boom met vrij zicht, soms ook op palen, hoogspanningsmasten en kliffen, op eilanden soms op de grond. Eén broedsel, gemiddeld drie eieren. Broedtijd mei-september. Broedduur 34-43 dagen, begint na leggen eerste ei. Jongen vliegen uit na gem. 50 dagen, worden daarna nog 30-60 dagen gevoerd.

Leefgebied

De visarend broedt langs heldere meren, plassen en langs sommige zeekusten, in moerassen, moerasbossen en aangrenzende naaldbossen. Tijdens de doortrek in het voor- en najaar in Nederland in principe overal te zien, waar visrijk water is: rivieren, meren, plassen, vennen, soms aan de kust. Combinatie van rustig, visrijk water en uitkijk- en rustposten is belangrijk. Tijdens de trek ook over gebieden zonder water.

Voedsel

Leeft bijna uitsluitend van vissen, met een gewicht van150 - 300 gram, maar soms tot 2 kilo. Welke soorten dat zijn hangt af van het gebied. In Nederland o.a. rietvoorn, karper en baars.

Vogeltrek

Trekt van Europa naar Afrika om te overwinteren. Scandinavische broedvogels trekken door Nederland, vooral in augustus-september en april-mei. Met oostenwind worden er meer gezien. Kan met gunstige wind in de rug snel doortrekken, maar verblijft soms wekenlang op één plek.


Verspreiding en aantal

doortrekker in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Neemt al enkele decennia toe als doortrekker. Ook zijn er al broedpogingen ondernomen, zoals in de Oostvaardersplassen en de Biesbosch. In 2016 voor het eerst succesvol.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 1 (in 2016)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 70 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Op trek kunnen visarenden vooral bij mooi weer en oostenwind worden gezien, overal in Nederland. Pleisterend in augustus-september vooral in het IJsselmeergebied, het Vechtplassengebied, de Biesbosch en de Delta. Ook in de duinen en in heidegebieden met veel vennen.

In Europa

Broedt vooral in Fenno-Scandinavië en in Rusland; kleinere aantallen in Baltische Staten, Polen, Duitsland, de Balkan en in het Middellandse Zeegebied.

Meer informatie


Bescherming

Neemt in Europa al enkele decennia toe door bescherming van de broedplaatsen, nadat de twee eeuwen daarvoor de visarend sterk vervolgd werd. Ook had de soort plaatselijk te lijden van eierverzamelaars. In het Middellandse Zeegebied (Malta bijvoorbeeld) worden nog steeds visarenden geschoten door plezierjagers.
De visarend profiteert van de bescherming van zijn leefgebied via Natura2000. Ook de natuurlijke ontwikkeling van grootschalige wetlands (Biesbosch, IJsseldelta) speelt de soort in de kaart. Het eerste broedgeval van de visarend in Nederland deed zich in 2016 voor in de Biesbosch.

Wat wij doen

Vogelbescherming houdt de vinger aan de pols als het gaat om Natura2000-gebieden in Nederland. Zowel via beleidsbeïnvloeding als langs juridische weg. Daarnaast heeft Vogelbescherming een netwerk van vrijwillige WetlandWachten die in het veld een oogje in het zeil houden. Zij rapporteren over ongewenste ontwikkelingen in hun 'wetlands' en grijpen waar mogelijk in.

Wat kunt u doen

Van goed beheerde grootschalige wetlands profiteert de visarend. In de Biesbosch waar het eerste broedgeval van de visarend in Nederland plaatsvond, vindt dergelijk beheer gericht op natuurlijke ontwikkeling plaats.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De visarend is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn visarenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de visarend is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de visarend. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende natuurgebieden die door visarenden worden gebruikt als foerageergebied zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Biesbosch, De Wieden, Haringvliet, Ketelmeer & Vossemeer en Krammer-Volkerak.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal