Staartmees

Long-tailed Tit, Aegithalos caudatus - Staartmezen (Aegithalidae)

Staartmezen zijn zeer sociaal. Vooral buiten het broedseizoen leven deze geliefde bolletjes-met-staart-vogels in kleine groepen. Dwarrelend door twijgen en bomen roepen ze voortdurend naar elkaar. Blijft een lid van de groep ergens hangen, dan wordt er gewacht tot de achterblijver weer bij is.

Herkenning

Staartmezen zijn sociale vogels die buiten het broedgebied altijd in groepjes leven. Zij hebben lichte onderdelen en witte kop met brede zwarte zijkruinstrepen die samenkomen op de donkere rug. Opvallend donkere maar vooral lange staart (langer dan het lijf). De aanzet van de vleugels is roodbruin van kleur. Regelmatig worden in Nederland witkopstaartmezen waargenomen uit Scandinavië en Oost-Europa. In 2010/2011 vond er een invasie plaats van deze ondersoort. Verwarrend kan zijn dat er ook staartmezen met een behoorlijke witte kop, 'witkoppige' staartmezen dus.

Geluid

Hoge, korte, scherpe en tsjirpende geluiden.


13-15 cm, inclusief 7-9 cm staart


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van eind maart tot in mei. Heeft één legsel, met meestal 8-12 eieren. Broedduur 12-14 dagen. Staartmezen maken een prachtig bolvormig nest van korstmossen, dat wordt gemaakt in dichte struwelen. De jongen zitten 18-19 dagen op het nest. Na uitvliegen worden ze zeker nog 2 weken gevoerd.

Leefgebied

Staartmezen komen vrij algemeen tot broeden in bossen, parken, landgoederen en tuinen. Voorwaarde is de aanwezigheid van voldoende bomen en struiken, waar ze ook hun voedsel verzamelen. Dit doen zij tot op de allerdunste twijgen.

Voedsel

Op het menu staan allerlei hele kleine insecten, rupsen en in de wintermaanden zaden die zij vinden op de dunste uiteindes van takken.

Vogeltrek

Staartmezen zijn standvogels, er is geen seizoenstrek. Zij blijven altijd in de buurt van de plaats waar ze ter wereld zijn gekomen, in de winter zwerven zij hier tot op enkele kilometers afstand omheen.

Word actielid en ontvang een speciaal vogeltelpakket

Voor maar € 7,50 bent u een half jaar lang actielid van Vogelbescherming Nederland. U ontvangt 2x het prachtige blad Vogels, u krijgt 10% korting in onze webwinkel en onze winkel in Zeist en u ontvangt een mooi vogeltelpakket. Het actielidmaatschap stopt vanzelf na zes maanden, dus wat houdt u tegen?

Word actielid en ontvang het vogeltelpakket

Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw profiteerden staartmezen van bosuitbreiding in het westen van het land. In de jaren '90 daalde de broedvogelstand van deze soort, waarna deze rond een lagere stand is blijven schommelen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 30.000-40.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

In meeste parken en bossen te vinden. Let op tsjirpende roep. Vaak met mezen, boomkruipers en goudhaantjes.

In Europa

Slechts in het hoge, arctische noorden broeden geen staartmezen door het ontbreken van bossen.

Meer informatie


Bescherming

Na een eerdere toename is het aantal broedgevallen weer gedaald. De oorzaak van deze afname is niet bekend.

Wat wij doen

Vogelbescherming stimuleert het vogelvriendelijk inrichten van tuinen en parken. Voor de staartmees betekent dit het beschikbaar maken van bomen en struiken waar zij hun voedsel en nestgelegenheid kunnen vinden. Vooral in westelijk Nederland vormen tuinen een belangrijk deel van het leefgebied. Voor het vogelvriendelijk maken van tuinen onderhouden wij een netwerk van Tuinvogelconsulenten die een advies op maat kunnen geven.

Wat kunt u doen

Vetbollen zijn het lievelingskostje van staartmezen in de winter. Als echte kleine-zaadspecialisten peuteren ze met hun kleine puntsnavel de zaden uit het vet. Enkele dichte (stekel)struiken zoals hulst of meidoorn, loofbomen en vooral veel afwisseling tussen open gras en struikgewas voorzien de staartmees van een prima leefgebied.

Meer weten?

Actuele berichten

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Wet- en regelgeving

De staartmees is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn staartmezen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de staartmees is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de staartmees, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal