Slechtvalk

Peregrine Falcon, Falco peregrinus - Valken (Falconidae)

Rode lijst

De slechtvalk is een grote valk; het vrouwtje is forser dan het mannetje. Krachtige jager van open land, slaat vogels na een lange, snelle stootduik (van meer dan 200 kilometer per uur) of na een volhardende achtervolgingsvlucht. Sterk toegenomen nadat de soort bijna was verdwenen door vervolging en gebruik van pesticiden. Heeft sterk geprofiteerd van bescherming en broedt vooral op gebouwen, tot midden in de stad.

Herkenning

Grote valk met zware borst, spitse vleugels met vrij brede basis en een tamelijk korte staart. Kan soms erg slank overkomen, maar in schroevende vlucht minder. Volwassen vogels zijn licht van onderen, met contrasterende zwarte kopkap en baardstreep. Bovenzijde blauwgrijs. Jonge vogels zijn bruin van boven en zijn bruin gestreept van onderen. Spitsere vleugels en kortere staart dan havik. Groter en zwaarder gebouwd dan smelleken en boomvalk.

Geluid

Klaaglijk gekrijs.


38-45 cm, spanwijdte 79-114 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Solitair en territoriaal. Bouwt zelf geen nest. Broedt op richel, in een nis, een nestkast of oud kraaiennest, zelden op de grond. Broedtijd februari-april. Eén legsel, 2-4 eieren. Broedduur 29-32 dagen. Vliegvlug na 35-42 dagen, worden daarna nog twee maanden gevoerd.

Leefgebied

Broedt op kliffen en op bergwanden, in nissen en op richels; ook in oude nesten van roofvogels en kraaien. Steeds vaker in nestkasten. In Nederland in steden (kantoorgebouwen, torens) en in open boerenland in hoogspanningsmasten. Soms op de grond (Waddeneilanden). Jaagt vaak ver van het nest, in open landschappen met veel vogels. Buiten de broedtijd meestal in open landschappen, in boerenland, uiterwaarden op kwelders e.d. Zit vaak op de grond of op een paaltje, maar ook op een hoog uitkijkpunt (masten). Groot aanbod aan prooien cruciaal.

Voedsel

Vooral vogels van open land van middelgroot formaat: steltlopers, eenden, duiven, spreeuwen e.d. Soms grotere prooien tot aan ganzen, of juist kleinere (gierzwaluw). Wordt sterk bepaald door het aanbod; wordt aangetrokken door grote concentraties vogels (hoogwatervluchtplaatsen steltlopers, spreeuwenslaapplaatsen, groepen duiven en eenden).

Vogeltrek

Noordelijkste broedvogels uit Scandinavië en Noord-Rusland verlaten hun broedgebieden geheel en trekken zuidwaarts, tot in Afrika. In Nederland vooral standvogel, populatie wordt aangevuld door trekvogels uit het noorden. Jonge vogels zwerven meer. Wordt niet vaak trekkend waargenomen.


Verspreiding en aantal

zeer schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | doortrekker en wintergast in zeer klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Sterk toegenomen, als doortrekker en overwinteraar en als broedvogel. Sinds 1990 zijn de aantallen broedparen met meer dan 5% per jaar toegenomen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 113-125 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 370 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Overal in Nederland in open gebieden met veel watervogels en steltlopers te vinden, hoewel nooit algemeen. Check hoge torens en hoogspanningsmasten en zoek grote akkers af naar slechtvalken op de grond. In veel steden in Nederland nu broedend, het minst nog in Noordwest-Nederland. Let op paniekreacties van vogels.

In Europa

Broedt overal in Europa. Landen met grote broedpopulaties zijn Groot-Brittannië en Spanje, maar ook Frankrijk en Duitsland.

Meer informatie


Bescherming

Werd vroeger veel vervolgd en gevangen voor valkenjacht, en is in de jaren zestig en zeventig in grote delen van Europa bijna verdwenen door gebruik van pesticiden. Na een verbod sterk toegenomen, versneld door uitzetten van vogels en het aanbieden van nestgelegenheid (nestkasten). Wordt lokaal bedreigd door bergbeklimming (verstoring van nesten). Kwetsbaar voor ontwikkeling van grootschalige windenergie.

De slechtvalk staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming ondersteunt geregeld soortwerkgroepen die zich inzetten voor roofvogels en uilen.

Wat kunt u doen

Waar slechtvalken voorkomen kan nestgelegenheid worden aangeboden met een nestkast. Raadpleeg hiervoor, bij voorkeur via de Werkgroep Slechtvalk Nederland, een deskundige. Kijk bij 'Meer weten'. Helaas komen er bij Vogelbescherming Nederland af en toe signalen binnen dat slechtvalken in hun natuurlijke broedgedrag zijn verstoord door té nieuwsgierige mensen die kijkjes bij de nesten nemen.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De slechtvalk is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn slechtvalken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de slechtvalk is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de slechtvalk. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Nesten van slechtvalken zijn het gehele jaar beschermd, omdat zij elk broedseizoen op dezelfde plaats broeden en daarin zeer honkvast zijn. De (fysieke) voorwaarden voor de nestplaats zijn vaak zeer specifiek en limitatief beschikbaar. De nesten zijn daarom, voor zover ze niet permanent verlaten zijn, jaarrond beschermd. Verschillende natuurgebieden die door slechtvalken worden gebruikt als foerageergebied zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Grevelingen, Haringvliet, Krammer-Volkerak, Oosterschelde, Waddenzee en Westerschelde & Saeftinghe.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal