Bonte vliegenvanger

European Pied Flycatcher, Ficedula hypoleuca - Vliegenvangers (Muscicapidae)

Enkele decennia geleden werd de bonte vliegenvanger zelden gezien in Nederland. Tegenwoordig is hij algemener na een sterke opmars vanuit Centraal Europa. Bijna alle bonte vliegenvangers broeden in nestkasten, enkele in boomholtes. Hij komt vooral voor in de oostelijke helft van het land (Veluwe, Drents Plateau). Vanaf een zitpost maken ze korte vluchten achter vliegende insecten aan, en vangen deze in volle vlucht.

Herkenning

De keel en buik van het mannetje van de noordelijke populaties zijn helder wit van kleur evenals de witte vleugelvlek en een kleine dubbele witte vlek boven de snavel. De rest van het verenkleed is zwart in prachtkleed, of meer bruingrijs. Het mannetje is donkerder van kleur dan het vrouwtje dat meer bruin is. Maar in Nederland zijn de mannetjes niet zwart maar bruin en soms moeilijk van vrouwtjes te onderscheiden.

Geluid

Helder liedje. Kenmerkend is het begin, waarin de tonen op- en neergaan. Roep o.a. een oplopend, "wiek, wiek", maar ook korte tikjes en een rateltje.


13 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf eind april - juni. Heeft 1 legsel per jaar met meestal 6-7 eieren. Ze broeden vaak in nestkasten, maar ook wel in boomholten. Broedduur 12-17 dagen. Na 16 dagen vliegen de jongen uit. Dan blijven de vogels met elkaar nog zo'n ca. 8 dagen in omgeving van het nest, om daarna de broedplaats meestal te verlaten.

Leefgebied

Deze soort wordt vooral aangetroffen in half open loof- en gemengde bossen met een gevarieerde structuur. Het meest in het oosten van Nederland.

Voedsel

Insecten zoals vliegen, muggen, vlinders en libellen, maar ook oorwurmen en sprinkhanen. Vanaf een zitpost maken bonte vliegenvangers korte vluchten achter vliegende insecten aan, en vangen deze in volle vlucht.

Vogeltrek

Nederlandse' bonte vliegenvangers trekken in zuidelijke tot zuidwestelijke richting weg. Daarbij doorkruisen ze Frankrijk en het Iberisch Schiereiland. Ze trekken 's nachts. Maar er wordt ook overdag gevlogen als ze dwars door de Sahara vliegen in 40-60 uur, naar tropisch West-Afrika, hun overwinteringskwartier. Deze najaarstrek vindt plaats vanaf eind juli tot half oktober. In die periode trekken ook Scandinavische vogels door Nederland. De voorjaarstrek weer onze kant op vindt plaats vanaf half april tot begin juni.

Word actielid en ontvang een speciaal vogeltelpakket

Voor maar € 7,50 bent u een half jaar lang actielid van Vogelbescherming Nederland. U ontvangt 2x het prachtige blad Vogels, u krijgt 10% korting in onze webwinkel en onze winkel in Zeist en u ontvangt een mooi vogeltelpakket. Het actielidmaatschap stopt vanzelf na zes maanden, dus wat houdt u tegen?

Word actielid en ontvang het vogeltelpakket

Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Rond 1998 - 2000 werd het aantal broedparen van de bonte vliegenvanger berekend op ongeveer 14.000 tot 18.000 paren. Doordat ze veel gebruik maken van nestkasten, was dat een tamelijk betrouwbare indruk van de populatie. In de laatste tien jaar zit de soort weer in de lift en namen de aantallen toe.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 14.000-18.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Op het Drents Plateau en in de Veluwe is de soort het meest geconcentreerd.

In Europa

De bonte vliegenvanger broedt van Noordwest-Afrika in een brede zone door Europa tot in Midden-Siberië. Veruit de grootste aantallen bonte vliegenvangers broeden in Fenno-Scandinavië, de Baltische Staten en Duitsland.

Meer informatie


Bescherming

De landelijke populatie van de bonte vliegenvanger is tussen de jaren 1984 en 2002 zo ongeveer gehalveerd. Daarna is soort weer op gekrabbeld. Er zijn forse regionale verschillen en verschillen naar habitat. Op de zandgronden in Noord- en Oost-Nederland neemt de soort significant toe. Elders is sprake van stabilisatie of afname. Bonte vliegenvangers weten zich aan te passen aan de vroegere rupsenpiek in Nederland, veroorzaakt door klimaatverandering. Onder meer doordat ze eerder terugkeren hebben ze toch voldoende voedsel als ze jongen op het nest hebben. Mogelijk is ook hun situatie in het overwinterskwartier verbeterd.

Wat wij doen

Vogelbescherming promoot gebruik van nestkasten, waar bonte vliegenvangers van kunnen profiteren. Daarnaast propageren we bij een breed publiek natuurlijke tuinen, onder andere via onze Tuinvogelconsulenten. Verder pleit Vogelbescherming voor natuurlijker bossen.

Wat kunt u doen

Bonte vliegenvangers maken van dezelfde nestkasten gebruik als de koolmees. Dat geeft concurrentie om deze woningen. De koolmees is in het voordeel, doordat de soort het gehele jaar in Nederland verblijft. De bonte vliegenvanger heeft als trekvogel dus slechts tweede keus. Soms zetten bonte vliegenvangers de koolmezen uit zijn nestkast! Met voldoende nestkasten helpen we de bonte vliegenvanger. U kunt ook de invliegopening tot half april dichthouden, zodat de vliegenvanger meer kans maakt.

Meer weten?

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Wet- en regelgeving

De bonte vliegenvanger is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn bonte vliegenvangers beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de bonte vliegenvanger is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van bonte vliegenvangers zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal