Kwak

Black-crowned Night Heron, Nycticorax nycticorax - Reigers (Ardeidae)

Rode lijst

De kwak is een koloniebroeder van uitgestrekte moerasgebieden. Nederland ligt aan de noordgrens van het verspreidingsgebied. De vogels foerageren vooral 's nachts. Hoewel kwakken op het eerste gezicht opvallende vogels lijken, valt het zeker niet mee er een te zien door hun nachtelijke en verborgen levenswijze. Het voorkomen wordt enigszins vertroebeld door verwilderde vogels uit dierentuinen.

Herkenning

Gedrongen middelgrote reiger met onmiskenbaar kleed: Adult met grijze borst en vleugels, zwarte kruin, nek, rug en mantel, en wit gezicht met markant rood oog. Dikke zwarte snavel en in prachtkleed met twee witte dunne sierveren vanaf de nek. Jonge vogels met gelige snavel, bruine bovendelen met witte druppels en lichtbruine onderdelen met donkerbruine vlekken. 2e zomerkleed als adult, maar valer.

Geluid

Roep een kenmerkend, hard krakend "kro-AAk!" en zachter '"wrah".


56-65 cm, spanwijdte 90-100 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt net als andere reigers in - vaak gemengde - kolonies van april - juni, soms ook met aalscholvers of ibissen. De normaal gesproken 3 - 5 groenblauwe eieren worden in 21 - 24 dagen uitgebroed; de jongen kunnen na 40 - 50 dagen vliegen, maar verlaten al na 3 weken het nest.

Leefgebied

Zeer gevarieerd leefgebied, waarbij gebruik wordt gemaakt van zoet, brak of zout water, met name in gebieden met watervegetatie of bosranden aan ondiepe rivieren, poelen, moerassen en meren.

Voedsel

Opportunist, eet onder andere vissen, kikkers, salamanders, spinnen, kreeftachtigen en veel meer; eigenlijk alles wat in de buurt van water voorkomt en klein genoeg is. Typische reigerachtige manier van foerageren, zowel wadend als stilstaand met harpoenachtige uitvallen.

Vogeltrek

Uitvoerige trekbewegingen na broedtijd, tot 1200 km afstand. Doorgaans begint de trek al in juni, substantieel vanaf begin augustus, waarbij de soort over de Middellandse Zee en de Sahara trekt in een breed front. In maart - mei keert de vogel terug in Europa en kan dan noordelijker doorschieten. Het patroon wordt vertroebeld door kwakken die het hele jaar door vrij rondvliegen in en om dierentuinen.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Aantallen in Nederland lijken een licht stijgende trend te vertonen, waarschijnlijk met name dankzij broedsucces van populaties in dierentuinen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 25-35 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers uiterst klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Rondom Amsterdam en Rotterdam. De Nederlandse populatie is voor een groot deel afkomstig uit dierentuinen Artis, Blijdorp, Avifauna en het Zwin.

In Europa

Nederland vormt de noordgrens van het areaal van de kwak. Verder zuidelijk en oostwaarts komt de kwak dan ook meer voor dan in Nederland. In Noord- en Centraal-Italië broedt het leeuwendeel van de Europese kwakken.

Meer informatie


Bescherming

Het verdwijnen van de kwak uit Nederland in de negentiende eeuw hangt samen met vervolging en de toegenomen druk op de moerasgebieden waar de soort leefde. Hierdoor nam de waterkwaliteit sterk af, en de verstoring van deze gebieden door menselijke activiteiten toe. Stelselmatige ontginning van leefgebieden was meer dan de kwak tegen opgewassen bleek.

De kwak staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.


Wet- en regelgeving

De kwak is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn kwakken beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de kwak is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal