Grote stern

Sandwich Tern, Sterna sandvicensis - Sterns (Sternidae)

Rode lijst

De grote stern is een kustvogel, die koloniegewijs broedt op kwelders, groene stranden en schaars begroeide eilanden. In Nederland is het een typische soort van de Wadden en de Delta. Het voedsel bestaat uit tot 15 centimeter grote vissen als zandspiering, smelt, sprot en jonge haring. Het zijn trekvogels, die overwinteren voor de West-Afrikaanse kust, tot aan Zuid-Afrika toe. Tijdens broedseizoen een geheel zwarte kap met kuif.

Herkenning

Tamelijk forse, erg wit overkomende stern. Bovenzijde lichtgrijs en onderzijde wit. Enkele handpennen zijn in zomerkleed donkerder, zodat er een vage wig ontstaat op de bovenvleugel. Zwarte kopkap en kuif, in winterkleed met wit voorhoofd. Heeft een zwarte lange, dunne snavel met gele punt. Juveniel heeft bruingrijze vleugels en zwarte veertoppen. Vliegt vaak hoger dan andere sterns en vliegt tijdens het voedsel zoeken met neerwaarts gerichte snavel en kop. Ongeveer zo groot als een kokmeeuw.

Geluid

Scherp karriek is het meest karakteristiek.


36-46 cm, spanwijdte 86-105 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Broedt vanaf eind april/begin mei in kolonies. Dat gaat vaak synchroon binnen een kolonie. Heeft 1 legsel met 1 of 2 eieren. Broeddduur: 22-26 dagen. Hun nest is niet meer dan een ondiep kuiltje. Jongen kruipen uit nest na 3-4 dagen en kunnen dan na 25-35 dagen vliegen. Omdat de jonge grote sterns nog niet gelijk voor zichzelf kunnen zorgen, worden ze nog wekenlang gevoerd met visjes zoals zandspiering.

Leefgebied

Broedt op schaars begroeide eilanden en in natuurontwikkelingsgebieden dichtbij zee op schaars begroeide zandplaten, lage duintjes, kwelders en schorren. Foerageert in de kustzone van de Noordzee, in geulen in de Waddenzee en in de zoute estuaria van de Zeeuwse delta. Foerageert soms ver op zee.

Voedsel

Vis, vooral zandspiering, haring en sprot.

Vogeltrek

Eind maart arriveren de grote sterns in Nederland. Na de broedtijd vliegen ze naar plekken om te foerageren. Wegtrek van ouders met bedelende jongen begint vanaf midden juli tot september in zuidelijke richting langs de kust naar vooral West-Afrika, waar ze voornamelijk in Senegal en Guinee Bissau overwinteren. Een toenemend aantal overwintert in de Zeeuwse Delta. Langs onze kust trekken ook vogels uit Engeland, Duitsland en Denemarken, in het voorjaar gebeurt dat in april en mei.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Rond het begin van de twintigste eeuw werden veel grote sterns gedood om de fraaie veren voor dameshoeden. Hun eieren werden geraapt voor consumptie. Toen deze praktijken werden verboden, steeg het aantal broedparen tot zo'n 35.000-40.000 rond 1950. Daarna forse daling tot slechts 875 paar door lozingen van afvalstoffen bij de productie van landbouwbestrijdingsmiddelen. Na verbod daarop herstel tot zo'n 15.000 - 20.000 broedparen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 15.680-15.720 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Op Texel zijn de vogels vaak goed te zien.

In Europa

Atlantische- en Noordzeekust, de Baltische Zee, het westelijk Middellandse Zeegebied, de Zwarte Zee en de Kaspische Zee.

Meer informatie


Bescherming

De grote stern broedt in enkele grote kolonies in ons land en is dus kwetsbaar. Door begroeiing, stormvloeden en predatie kunnen kolonies verloren gaan. Overbevissing is een ander probleem, ook voor de kust van West-Afrika. Daar worden ook vogels gevangen. Natuurontwikkeling (o.a. binnendijkse schelpeneilandjes) hebben gezorgd voor nieuwe broedplaatsen.

De grote stern staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

  • Vogelbescherming zorgt voor betere broedplekken voor de grote stern samen met terreinbeherende organisaties in het Waddengebied en de Zeeuwse Delta en met steun van onder meer de leden, het Waddenfonds en de Stern Groep.
  • Vogelbescherming zet zich op vele manieren in voor een duurzame visserij in het Waddengebied en op het IJsselmeer. Dat heeft onder meer geleid tot een drastisch afname van de visserij in het IJsselmeergebied.
  • Vogelbescherming versterkt in BirdLife-verband natuurorganisaties langs de kust van West-Afrika en neemt in dat kader deel aan projecten voor natuurherstel.
  • Vogelbescherming zorgt voor de verspreiding van kennis over wat grote sterns nodig hebben en brengt beleidsmedewerkers en terreinbeheerders met elkaar in contact.

Wat kunt u doen

De grote stern is erg gevoelig voor verstoring. Overvloedige recreatie kan negatief uitpakken. Op Texel zijn de vogels vaak zonder te verstoren goed te bewonderen. Terreinbeherende organisaties kunnen bijdragen aan goede broedlocaties door begroeiing tegen te gaan met intensief beheer en door de aanleg van schelpenstrandjes, zoals onder meer al is gebeurd in het kader van Rust voor Vogels, Ruimte voor Mensen of bij Utopia op Texel door Natuurmonumenten. Er zijn regelmatig vrijwilligersdagen waarbij iedereen kan helpen met weghalen van begroeiing. Overheden en visserijbedrijven kunnen belangrijk bijdragen door volledig te gaan voor duurzame visserij, zodat de natuur wordt gespaard en visvangst mogelijk blijft.

Meer weten?

Actuele berichten


Wet- en regelgeving

De grote stern is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grote sterns beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de grote stern is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de grote stern. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de grote stern, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Verschillende broedgebieden van de grote stern zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om Haringvliet, Oosterschelde, Voordelta, Waddenzee en Westerschelde & Saeftinghe.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal