Slangenarend

Short-toed Snake-eagle, Circaetus gallicus - Sperwers (Accipitridae)

De slangenarend is een aansprekende soort van het Middellandse Zee-gebied, in gebieden met veel slangen en andere reptielen, het hoofdvoedsel van deze roofvogel. Zweeft langdurig op zoek naar prooi en bidt vaak, heel hoog in de lucht. Tegenwoordig een jaarlijkse zomergast in Nederland.

Herkenning

Grote roofvogel met lange vleugels, bijna anderhalf keer groter dan buizerd, maar hoog in de lucht grootte soms moeilijk in te schatten. Het best te herkennen aan lichte, soms bijna geheel witte onderzijde met strepen gevormd door stippen op de toppen van dekveren; ontbreken van donkere polsvlekken en donkere handpentoppen; duidelijk gebandeerde lange staart, en adult met een donkere 'bivak'-muts.

Geluid

In broedseizoen vocaal, daarbuiten nauwelijks. Roept een dalend, klagend "hieie-ou".


62-69 cm, spanwijdte 162-178 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt in april - mei. Heeft 1 legsel met 1 ei. Broedduur 45-47 dagen. Nest wordt gebouwd in een lage boom, bij voorkeur bovenop. Gemaakt van takken en twijgjes en bekleed met blaadjes, gras en dennennaalden. Na het uitkomen wordt het jong nog 60-80 dagen door beide ouders gevoerd voordat het kan vliegen, waarna het vrijwel direct onafhankelijk is en het territorium verlaat.

Leefgebied

Bij voorkeur in half open bossen en heidegebieden in Nederland, maar grotendeels afhankelijk van beperkt aantal soorten reptielen. Geregeld ook in veengebieden te vinden om die reden.

Voedsel

Voedt zich liefst met slangen (70% van het voedsel) en hagedissen; ook kevers en af en toe enkele zoogdieren, amfibieën of vogels.

Vogeltrek

Trekvogel; doorgaans alleen, maar bij landtongen (Gibraltar, Istanbul) ook in kleine groepen. Trekt vanaf augustus - september voor de winter naar Afrika, van Mauritanië en Senegal tot Ethiopië. Met name in het voorjaar (mei) schieten enkele (onvolwassen) vogels door naar Nederland. Deze kunnen de hele zomer blijven hangen in geschikt foerageergebied.


Verspreiding en aantal

Er zijn geen concrete aanwijzingen voor broedgevallen in Nederland ondanks de langdurige aanwezigheid van soms verschillende vogels in grote heide- en hoogveengebieden. Dit is sinds eind jaren negentig een jaarlijks fenomeen. De kans op een toekomstig broedgeval is niet uitgesloten, mede gezien de toename van de toch al omvangrijke populatie in Frankrijk.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Fochtelooerveen, Dwingelderveld en de Veluwe zijn plekken waar in de zomer vaak slangenarenden langdurig pleisteren.

In Europa

De soort broedt in de landen rond de Middellandse Zee, in Oekraïne, Wit-Rusland en verder oostelijk. Enkele broedgevallen in de Baltische staten. Van mei tot augustus verdwalen geregeld individuen over grote delen van Europa.

Meer informatie


Bescherming

De slangenarend geldt nu niet als bedreigd op Europees niveau. De soort heeft wel te lijden onder jacht (o.a. Malta), verslechtering van het leefgebied van slangen door intensieve landbouw en verkeer, het gebruik van pesticiden, verkeerd geplaatste windmolens, hoogspanningskabels en het kleiner worden van de hoeveelheid natuur door onder meer infrastructuur.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich in BirdLife-verband in voor de Europese natuur. Zo voeren we onder meer campagne voor een betere uitvoering van de Vogel- en Habitatrichtlijn. Ook strijdt Vogelbescherming voor het stoppen van het illegaal doden van vogels zoals op Malta. Vogelbescherming heeft daarvoor onder meer de BirdLife Partner op Malta financieel ondersteund.

Wat kunt u doen

In Europees verband kan de Nederlands overheid zich veel sterker maken voor de natuur. Onder meer door andere landen te wijzen op hun verplichtingen, het beter uitvoeren van de Vogel- en Habitatrichtlijn en door de zwaar gesubsidieerde intensieve landbouw te hervormen naar een veel meer duurzaam landgebruik.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De slangenarend is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn slangenarenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de slangenarend is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal