Griel

Eurasian Stone-curlew, Burhinus oedicnemus - Grielen (Burhinidae)

Rode lijst

In de periode 1800-1957 was de griel een schaarse broedvogel in de duinen van Noord- en Zuid-Holland. Wel worden er sporadisch in het voor- en najaar doortrekkers waargenomen. De griel is zeer goed gecamoufleerd en valt in een open zanderige omgeving bijna niet op. Bij onraad drukt hij zich tegen de grond. Heeft een verborgen levenswijze, zeker in de broedtijd; maar is in de schemer vaak luidruchtig.

Herkenning

Karakteristieke, grote steltloper met lange poten en korte, zwart-gele snavel. Groot geel oog, gele poten, duidelijke witte wenkbrauwstreep en witte vleugelstreep vallen op. Bij verjaging rent de vogel in eerste instantie weg en wordt het lichaam horizontaal gehouden en de kop ingetrokken tussen de schouders. De vlucht is krachtig met ondiepe vleugelslagen. De griel is zandbruin van kleur met over het grootste deel van het lichaam donker bruine schakering. Bij het mannetje is de witte vleugelstreep duidelijker begrensd met zwart dan bij het vrouwtje. Het zwart-witte vleugelpatroon valt duidelijk op tijdens de vlucht.

Geluid

Hoog, schel trillend geluid, herinnerend aan wulp. Roep is een dun fluitend "kieee".


40-45 cm, spanwijdte 77-85 cm


Leefwijze

Broeden

Broedt van mei - augustus. Heeft 1 en soms 2 legsels met meestal 2 eieren. Broedduur 24-27 dagen. Broeden door beide ouders start na het leggen van het tweede ei. Het nest is een kaal kuiltje in zandgrond. Vliegvlug na 36-42 dagen.

Leefgebied

In buitenland droge, steenachtige leefgebieden, ook akkers en olijfgaarden. In Nederland een voormalige broedvogel van droge, open duinen met weinig begroeiing.

Voedsel

Insecten, slakken en ander dierlijk voedsel. Oogjager, foerageert als een plevier, zowel overdag als 's nachts.

Vogeltrek

Trekvogel; vertrekt in augustus - september naar Zuid-Europa en Noord-Afrika, waarschijnlijk in een breed front. Komt in Kenia aan begin oktober en in Mali oktober - november. Voorjaarstrek begint al in maart, meeste broedgebieden zijn eind april, begin mei bezet. Nachttrekker.


Verspreiding en aantal

zomergast in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

In heel West-Europa gaat het al lange tijd slecht met de griel. Vernietiging van het broedbiotoop is hiervan een belangrijke oorzaak. In Frankrijk en Engeland heeft de griel zich gedeeltelijk aan kunnen passen aan gecultiveerde terreinen. In het Middellandse Zee-gebied ook volop jacht tijdens de trek. De griel staat in Nederland op de Rode Lijst omdat hij als broedvogel uit ons land verdwenen is, net als uit België, Duitsland en delen van Engeland. Begin 20e eeuw broedden er nog ongeveer 30 paar grielen in ons land.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

De griel blijft een zeldzame soort, maar met enige regelmaat worden vogels gemeld op de Veluwe, duinen van Noord- en Zuid-Holland, en op Walcheren.

In Europa

Verreweg de meeste grielen komen voor in Spanje, Frankrijk en Portugal. Een kleiner aantal wordt bovendien gevonden in Engeland; vanaf Zuidoost-Europa wordt de soort verder oostelijk algemener.

Meer informatie


Bescherming

De griel is verdwenen als broedvogel uit Nederland. En dat de kans dat hij terugkomt, is klein. Er zijn te weinig schrale vegetaties meer door vergrassing en verruiging als gevolg van onder meer vermesting (door intensieve landbouw) en het verdwijnen van dynamiek van wind en zee. De komst van de vos in de duinen en de enorme recreatiedruk belemmeren eveneens een terugkeer. In een dichtbijzijnd broedgebied als Noord-Frankrijk gaat het ook niet goed. In Engeland is er door beschermingswerk wel succes geboekt.

Als verdwenen broedvogel staat de griel op de Rode Lijst. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren.Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming maakt zich in BirdLife verband sterk voor een afname van de jacht in het Middellandse Zee-gebied, een van de factoren waardoor het slecht gaat met de griel. Daarnaast pleiten wij op vele manieren voor een ander soort landbouw in de EU en in Nederland: veel meer natuurlijk en veel minder intensief en op de export gericht. Daarnaast pleit Vogelbescherming voor dynamische, open duinen, waar de wind nog vrij spel heeft. Het is niet ondenkbaar dat hier ooit nog eens grielen gaan broeden.


Wet- en regelgeving

De griel is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn grielen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de griel is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate op doortrek in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal