Gekraagde roodstaart

Common Redstart, Phoenicurus phoenicurus - Vliegenvangers (Muscicapidae)

De gekraagde roodstaart is een vogelsoort van oude, parkachtige bossen met weinig ondergroei. Vooral te vinden op de hogere zandgronden en duinen die begraasd worden. Open plekken, oude bomen, graslanden of heiden moeten elkaar afwisselen. Ook in kleinschalig boerenland met oude, lommerrijke erven. Gekraagde roodstaarten zijn holenbroeders, die ook wel van nestkasten gebruik maken. De gekraagde roodstaart is tegenwoordig niet meer zo algemeen als enkele decennia geleden.

Herkenning

Volwassen mannetjes hebben een oranjerode borst, zwarte keel, wit voorhoofd en grijze kruin en mantel. Vrouwtjes zijn minder opvallend getekend en hebben een grijsbruine rug en een beige onderzijde. Beide geslachten hebben een roestrode staart. Trilt vaak met staart, maar is verder tamelijk onopvallend.

Geluid

Gevarieerde zang, met kenmerkend begin.


13-14,5 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt in mei en is zeer plaatstrouw. Vaak keren ze terug naar de broedplaats van het jaar ervoor. Meestal hebben zij 2 legsels met meestal 6-7 eieren. Broedduur: 12-14 dagen. Nestelt in grote holen, nissen en nestkasten, meestal slechts op enkele meters boven de grond, en soms ook in de grond. De jongen zitten zo'n 13-15 dagen op het nest.

Leefgebied

Komt voor in gevarieerde, oude gemengde bossen met open plekken (heidevelden, schraalgraslanden of andere open gebieden) met een ruim aanbod van spechtengaten in de bomen. Hoogstamboomgaarden zijn ook favoriet, maar die komen in ons land steeds minder voor. De gekraagde roodstaart komt daarom steeds minder voor in de grote veenweidegebieden en in het rivierengebied. Ook in Limburg opvallend schaars, wel algemeen in de Biesbosch.

Voedsel

Vooral insecten, in najaar ook bessen. Zoekt vooral naar voedsel op de grond, vanaf een zitplaats. Ook als vliegenvanger hoger in bomen. Op trek ook in meer open gebieden.

Vogeltrek

In de winter afwezig, in tegenstelling tot de zwarte roodstaart. De in ons land broedende gekraagde roodstaarten overwinteren merendeels in de Sahel-regio. De trek naar de overwinteringsgebieden vindt diffuus plaats, van juli tot in oktober. Ook veel Scandinavische roodstaarten trekken door Nederland. Voorjaarstrek van eind maart, maar meestal vanaf half april tot eind mei. Nachttrekker.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Momenteel is de trend redelijk stabiel. Maar vergeleken met de jaren ’70 van de vorige eeuw komt de gekraagde roodstaart in het westen en noorden van ons land veel minder voor, hoewel deze soort daar toen ook niet erg algemeen was. Afhankelijk van de situatie in de overwinteringsgebieden zijn er pieken en dalen in de aantallen broedvogels in ons land.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 23.000-30.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Bossen in Oost-Nederland, onopvallend totdat het mannetje uitbundig begint te zingen. Ook veel in Biesbosch en in bosrijke duinen.

In Europa

De verspreiding over de verschillende Europese landen varieert sterk, maar Finland, Frankrijk en Duitsland huisvesten de grootste aantallen gekraagde roodstaarten. Ontbreekt in Ierland en IJsland.

Meer informatie


Bescherming

De trend is redelijk stabiel. De achteruitgang sinds de jaren '70 van de vorige eeuw was grotendeels het gevolg van het verdwijnen van leefgebieden als hoogstamboomgaarden.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich in voor meer natuurvriendelijke tuinen en erven (en verkoopt ook nestkasten). Daarin vinden gekraagde roodstaarten nestgelegenheid en voedsel. Verder zet zich Vogelbescherming zich in BirdLife-verband in voor de bescherming van de gekraagde roodstaart tijdens zijn trektocht naar het Sahel-gebied en ook in dat gebied zelf. Mede dankzij onze inzet kwam er een internationaal actieplan voor de bescherming van trekkende 'landvogels' zoals de gekraagde roodstaart, het African Eurasian Migratory Landbirds Action Plan. In de Sahel werkt Vogelbescherming onder meer aan leefgebiedherstel via het programma Living on the Edge. Om schoolkinderen in Nederland en in Burkina Faso bewust te maken van de bijzondere jaarlijkse reizen van de gekraagde roodstaart ontwikkelden we een lespakket.

Wat kunt u doen

De gekraagde roodstaart maakt gebruik van nestkasten. Daarbij hebben ze een voorkeur voor kasten met een langgerekte invliegopening, van ongeveer 32 mm breed en 40 tot 45 mm lang. De binnenmaten moeten ongeveer 12x12x25 cm bedragen.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De gekraagde roodstaart is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn gekraagde roodstaarten beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de gekraagde roodstaart is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de gekraade roodstaart. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten, voortplantingsplaatsen en vaste rust- en verblijfplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van gekraagde roodstaarten zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal