Eider

Common Eider, Somateria mollissima - Eenden (Anatidae)

De eider is een forse eend die alleen langs kusten leeft. In Nederland is de eider vooral waar te nemen in het Waddengebied. Nederland ligt aan de zuidgrens van het broedareaal. De meeste eidereenden broeden in arctische streken.

Herkenning

Mannetjes hebben in prachtkleed een contrastrijk uiterlijk in wit en zwart, met een olijfgroene vlek in de hals en een roze borst. Vrouwtjes zijn bruin. Kop en snavel hebben een krachtige driehoekige vorm, geschikt voor het openbreken van schelpdieren. Aan het einde van de snavel bevindt zich een hoornige 'tand', waarmee eiders de sluitspieren van schelpdieren kunnen bewerken.

Geluid

Man tijdens balts laag "hoe…", bijna menselijk. Vrouw laag en rauw.


50-71 cm, spanwijdte 95-105 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Legtijd in Nederland van begin april tot begin juni. Heeft één legsel met meestal 4-6 eieren. Broedduur 25-28 dagen, nadat het laatste ei is gelegd. Het vrouwtje maakt nesten op de bodem en broedt de eieren uit. Het nest is een holletje bekleed met gras, soms goed verstopt, soms meer open. Broedt meestal in losse kolonies. Soms leggen vrouwtjes hun eieren in het nest van andere soortgenoten. De jongen zijn vliegvlug met 65-75 dagen. Ze zijn al zelfstandig vanaf 50 dagen. Vrouwtjes eiders begeleiden een 'crèche' met jongen van henzelf en andere nesten.​

 

Leefgebied

Komt vrijwel alleen op zoute wateren voor. De Nederlandse broedpopulatie nestelt vooral in de duinen op de Waddeneilanden, steeds vaker ook in boerenland. Ook de rest van het jaar is het Waddengebied de voornaamste verblijfplaats, met wat uitspreiding naar de mondingen van onze delta. De soort komt verder verspreid voor langs de kust van Noord-Europa, overal met een voorkeur voor het kustgebied en rotsachtige of met gras begroeide eilanden om te broeden.

Voedsel

De eider leeft van schelpdieren, krabben en kreeftachtigen. Exploitatie van kokkel- en mosselbanken in de Waddenzee speelt de eider parten.

Vogeltrek

Het overgrote deel van de eiders trekt van de noordelijke kustgebieden naar het zuiden, tot aan zuidelijk Frankrijk. Over het algemeen is de soort geen grote afstandstrekker. Een deel van de Europese populatie overwintert op de broedlocatie. Nederland ligt aan de zuidgrens van het broedareaal.

Wadden-fan?

Wandelen door de natuur, op vogelkijktocht met de kinderen of wegdromen bij de zonsondergang... Ga je voor rust, natuur, kinderen of actief? Inspiratie voor activiteiten vind je via onze Waddenwebsite.

Beleef de waddennatuur

Verspreiding en aantal

vrij schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | wintergast in groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Eidereenden broeden sinds 1906 in duinen en kwelders in het Nederlandse Waddengebied. Aanvankelijk namen de aantallen hier toe, maar na een korte opleving gaan de aantallen sinds de eeuwwisseling opnieuw achteruit. Door heel Europa neemt de populatie af.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 5200-5300 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 74.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

De Wadden en de Zeeuwse delta vormen het voornaamste leefgebied van de eidereend.

In Europa

Eidereenden komen voor in geheel Noord- Europa. In Nederland bereikt de eider de zuidgrens van zijn areaal.

Meer informatie


Bescherming

De soort is gevoelig voor langdurige watervervuiling door olie en komt in gevaar door overbevissing en de exploitatie van kokkel- en mosselbanken binnen de voornaamste foerageergebieden. De visserij zorgt nog voor een extra gevaar, doordat de vogels verstrikt raken in netten. Verstoring van het leefgebied en broedplaatsen door recreanten komt eveneens voor.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft zich altijd sterk gemaakt voor goede bescherming van vogels in Natura 2000-gebieden zoals de eider. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn de voedselrijkheid van het gebied en de waterkwaliteit. Vogelbescherming speelt een grote rol in de verduurzaming van de visserij in het Wadden- en IJsselmeergebied. Daarnaast houdt Vogelbescherming de vinger aan de pols in dergelijke natuurgebieden via het netwerk van WetlandWachten. Zij rapporteren over negatieve ontwikkelingen en kansen in hun gebieden.

Wat kunt u doen

Geniet op een bewuste manier van de natuur: probeer verstoring van vogels te voorkomen door binnen de aangemerkte gebieden in en om de Waddenzee en de Zeeuwse delta te blijven als u gaat wandelen of varen.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De eider is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn eidereenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de eider is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3. 1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van eiders zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.

Verschillende natuurgebieden die door eiders worden gebruikt als broedgebied of foerageergebied zijn aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. De belangrijkste daarvan is de Waddenzee. Voor deze gebieden gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen. De betreffende gebieden zijn te vinden in onderstaande database van het Ministerie van Economische Zaken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal