Zwarte zee-eend

Common Scoter, Melanitta nigra - Eenden (Anatidae)

Meestal zie je zwarte zee-eenden als zwarte stipjes boven zee, als ze langsvliegen. Zwarte zee-eenden trekken langs de kust door en verblijven buiten hun broedseizoen op onze kustwateren. Ze broeden hoog in het noorden van Europa en Azië. Ze leven van schelpdieren. Bij het voedsel zoeken kunnen ze ruim twintig meter duiken. De Noordzee-kustzone is van groot belang voor zwarte zee-eenden.

Herkenning

De zwarte zee-eend heeft een vrijwel geheel zwart verenkleed. Alleen de handpennen zijn niet diepzwart maar neigen meer naar grijs. De bovenkant van de snavel van de adulte man valt op door zijn fel gele kleur. Hij heeft een puntige staart. Het vrouwtje is donkerbruin, met een donkerder kop en licht gekleurde wangen. Jongen lijken op het vrouwtje, maar zijn doffer gekleurd. Op zee rustend vaak in dichte groepen. Duikt met een sprong.

Geluid

Mannetjes maken tijdens balts een hoog gefluit.


44-54 cm, spanwijdte 79-90 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Zwarte zee-eenden broeden in Noord-Europa en Noord-Azië. Broedt in de periode van mei tot juni en heeft dan één legsel van vijf tot zeven eieren. Is een koloniebroeder.

Leefgebied

Zwarte zee-eenden zijn sterk gebonden aan diepere zoute of brakke wateren en zoeken daar schelpenbanken op om te foerageren. In de wintermaanden verblijven ze in grote aantallen in de Noord- en de Oostzee. De zwarte zee-eend broedt niet langs de kust maar landinwaarts, in uiteenlopende biotopen, zoals toendra’s en langs oevers van meren en langzaam stromende rivieren. Het nest verstoppen ze tussen bij voorkeur kruidenrijke vegetatie, wilgen en berken.

Voedsel

Het voedsel bestaat, zeker in de winter, voornamelijk uit schelpdieren als strandschelpen, die worden gezocht op schelpenbanken in zee. Als er in de loop van de jaren nieuwe schelpenbanken ontstaan en oude verdwijnen, past de zwarte zee-eend zich daarop aan. Af en toe worden ook kreeftachtigen, wormen en bijvoorbeeld vissen en visseneitjes gegeten. Op de broedgronden komt daar plantaardig materiaal bij.

Vogeltrek

De zwarte zee-eend trekt over grote afstanden, met enkel korte stops op binnenwateren. Eind april of mei komen deze eenden in paartjes aan op de noordelijke broedgronden in IJsland, Noorwegen en Siberië. Buiten het broedseizoen om verblijft de soort in grote tot zeer grote groepen soortgenoten op zee. Niet broedende exemplaren trekken niet altijd terug naar de broedgronden.


Verspreiding en aantal

doortrekker en wintergast in vrij groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Zee-eenden zijn sinds de jaren tachtig fors afgenomen voor de Nederlandse kust. Voor grote aantallen zwarte zee-eenden in het voorjaar moet je tamelijk ver terug in de tijd. In de periode 1993-1997 werden er soms vele tienduizenden gezien bij Camperduin (NH), tot wel 96.000 exemplaren. Die aantallen werden ook in het voorjaar geteld, maar aanmerkelijker vroeger in het jaar dan nu, in maart en april. In januari 2011 werden ten noorden van de Waddeneilanden vanuit een vliegtuigje 31.000 zwarte zee-eenden geteld; een opvallend hoog aantal vergeleken met de jaren ervoor tijdens midwintertellingen. In 2015 bevond zich een recordaantal voor de kust van Texel. Vermoedelijk hebben ze een nieuwe voedselbron aangeboord, nu het aantal strandschelpen door overbevissing sterk is teruggelopen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen Geen broedvogel
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 14.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Te vinden langs de kust. Let op de opvallende manier van vliegen, in lange wisselende slierten die zich samenballen en weer uitrekken. Vele tienduizenden vogels, soms nog meer, foerageren op schelpenbanken ten noorden van de Waddeneilanden

In Europa

De zwarte zee-eend is een broedvogel van noordelijk Europa. Zijn broedgebied loopt van IJsland, Noorwegen tot aan Siberië. Na het broedseizoen vindt er een sterke migratie plaats over de noordelijke zeeën. Vele tienduizenden zwarte zee-eenden overwinteren in de Noord- en Oostzee, waar rijke schelpbanken voorkomen.

Meer informatie


Bescherming

De soort is gevoelig voor langdurige watervervuiling door olie en komt in gevaar door overbevissing en de exploitatie van schelpenbanken binnen de voornaamste foerageergebieden. Verstoring door boten is mogelijk, omdat de soort - ook tijdens de rui - in grote groepen op het water verblijft. Eutrofiëring kan ten slotte problemen veroorzaken voor de zwarte zee-eend of de broedgronden.

Wat wij doen

Vogelbescherming maakt zich sterk voor bescherming van delen van de Noordzee als natuurreservaat. Daarnaast komen we in het geweer tegen overbevissing. In de Waddenzee leidde dat op het gebied van kokkel- en mosselvisserij resultaat. Samen met overheden en de visserijsector wordt gewerkt aan duurzame visserij.

Wat kunt u doen

Overheden en visserijsector hebben belangrijke kaarten in handen voor soorten zoals de zwarte zee-eend. Gaan ze door op het pad van de overbevissing, dan kan de achteruitgang snel doorzetten als de soort zich niet weet aan te passen.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De zwarte zee-eend is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn zwarte zee-eenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de zwarte zee-eend is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de zwarte zee-eend. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Twee natuurgebieden die door de zwarte zee-eend worden gebruikt als foerageergebied zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Dit zijn de Noordzeekustzone en Voordelta.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal