Zeearend

White-tailed Eagle, Haliaeetus albicilla - Sperwers (Accipitridae)

Rode lijst

De zeearend is een imposante, zeer grote roofvogel ('vliegende deur') van waterrijke gebieden. Leeft van vis, watervogels en ook van aas, vooral als er ijs ligt. Lange tijd een zeldzame wintergast, maar is toegenomen in aantal en broedt tegenwoordig ook in Nederland (vijf paar in 2014). Trage, diepe vleugelslag, maar schroeft vaak in voorjaar, zomer en herfst op thermiek. Meestal solitair, maar op plaatsen met veel voedsel kunnen zeearenden zich concentreren.

Herkenning

Zeer grote roofvogel met brede, gevingerde vleugels, ver uitstekende kop en korte, wigvormige staart. Volwassen vogels met witte staart, lichte kop en gele snavel. Juveniele vogels donkerbruin met lichte vlekken op lichaam, smalle lichte baan op ondervleugels en een grotendeels donkere snavel. Vleugels worden recht gehouden en niet in een V zoals steenarend, buizerd, en bruine kiekendief doen.

Geluid

Hoog keffen, haast meeuwachtig.


74-92 cm, spanwijdte 193-244 cm


Deze soort lijkt op:

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Leefwijze

Broeden

Territoriaal, maar paren in voedselrijke gebieden kunnen verrassend dicht bij elkaar broeden. Heeft een baltsvlucht. Bouwt zeer groot nest dat vaak jarenlang gebruikt wordt in de kruin van een boom, in boomloze gebieden ook op de grond. Broedt van januari tot in mei (in Arctische gebieden). Eén legsel met meestal 2 eieren. Broedduur 38 dagen per ei, begint na eerste ei met broeden. Jongen vliegvlug na 70-90 dagen; worden nog zeker een maand gevoerd.

Leefgebied

Belangrijk is de combinatie van geschikte (grote, stevige) nestbomen op rustige plaatsen met vis- en watervogelrijke wetlands. Uiterwaarden met moerasbos, loofbossen bij grote meren, delta's met eilanden. In de winter in dezelfde gebieden, maar dan ook wel in grote heide- en hoogveengebieden of uitgestrekte akkers. Kan op trek ook boven bossen en steden worden gezien.

Voedsel

Vooral vis die vlak onder de oppervlakte worden weggeplukt (zonder stootduik in het water, zoals bij visarend). Ook veel watervogels (eenden, koeten, jonge ganzen), maar minder vaak zoogdieren (haas). Daarnaast aas, vooral in winter als er ijs ligt. Lijken log en traag, maar kunnen als ze jagen verrassend snel en wendbaar zijn. Is in staat om een eend in vlucht te slaan en om andere vogels van vis te beroven. Leeft ook van visafval.

Vogeltrek

Volwassen vogels voornamelijk standvogel (behalve in uiterste noorden), maar vooral jonge vogels trekken en zwerven rond. Jonge zeearenden die in Nederland overwinteren komen vaak uit Duitsland waar de populatie sterk is toegenomen.

Koop uw verrekijker of telescoop bij Vogelbescherming

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons assortiment in de webshop

Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | jaarrond aanwezig | wintergast in uiterst klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Als doortrekker en overwinteraar de laatste decennia sterk toegenomen in aantal. Broedt sinds 2006 in Nederland, met in 2014 vijf paar.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 5 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 25 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Beste plekken om zeearenden te zien zijn de Oostvaardersplassen, de oostelijke Randmeren, de Biesbosch en het Lauwersmeer.

In Europa

Broedt vooral in Noord- en Oost-Europa, zuidelijk tot in Turkije. Grootste populaties zijn te vinden in de Noorse fjorden, Noord-Zweden, Finland en Rusland. Sterk toegenomen in Duitsland (honderden paren) en Polen.

Meer informatie


Bescherming

De Europese populatie neemt toe door beschermingsmaatregelen (netwerk Natura 2000-gebieden, bescherming van nesten, aanbieden van niet-giftig voedsel). Wordt lokaal bedreigd door verlies en verdroging van wetlands, verstoring en vervolging, watervervuiling, windmolens en opzettelijke vergiftiging. Moderne bosbouwmethoden reduceren de beschikbaarheid van nestbomen. Door gechloreerde koolwaterstoffen en pesticiden in het milieu kan het broedsucces afnemen, zoals is vastgesteld in het Baltische gebied. In Nederland bestaat de populatie uit enkele paren en daarom staat de soort op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels, categorie Gevoelig.

Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download hier het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming zit zich in voor een adequate bescherming van Natura 2000-gebieden, onder meer via het netwerk van WetlandWachten. Ook pleit zij voor een zorgvuldige afweging van plaatsing van windmolenparken.

Wat kunt u doen

Windmolens en hoogspanningsleidingen kunnen een drukfactor vormen vanwege aanvaringsrisico’s. Een geval van vergiftiging wijst op een andere risicofactor. Een verdere uitbreiding over Nederland lijkt mogelijk, gezien de aanwezigheid van grote waterrijke gebieden.

Beheerders van voor zeearend geschikte natuurgebieden kunnen zorgen voor een ruim aanbod aan geschikte nestbomen, in rustige, voor publiek afgesloten delen. Natuurlijk waterpeil- en visstandsbeheer zijn gunstig voor zeearenden, net als de aanwezigheid van grote aantallen watervogels, zowel in als buiten de broedtijd. Deze kunnen worden aangetrokken door de aanwezigheid van grote oppervlakten ondiep, open water met een groot aanbod aan zaden van waterplanten.

 

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De zeearend is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn zeearenden beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de zeearend is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. Deze bescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van zeearenden zijn niet standaard het gehele jaar beschermd. Nader onderzoek kan nodig zijn, omdat de nesten wel jaarrond bescherming genieten als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen.

Een aantal natuurgebieden die door de zeearend worden gebruikt als leefgebied is aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. Dit zijn Biesbosch, Lauwersmeer, Oostvaardersplassen en Westerschelde & Saeftinghe. Voor deze gebieden gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen. De betreffende gebieden zijn te vinden in onderstaande database van het Ministerie van Economische Zaken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal