Winterkoning

Winter Wren, Troglodytes troglodytes - Winterkoningen (Troglodytidae)

Een van de meest algemene broedvogels van Nederland. Als er voldoende dekking is, dan bouwt de winterkoning zijn nest. Bijzonder kleine vogel, met de bekende opgerichte staart en luide zang. Is ondanks zijn naam niet bestand tegen koude winters.

Herkenning

Karakteristiek is de opstaande staart. Verder klein, bruin en met lichte wenkbrauwstreep. De winterkoning vliegt met snelle vleugelslagen laag boven de grond van struik naar struik. Komt nerveus over met een steeds opwippende staart. Heeft een kleine spitse snavel en fijne pootjes.

Geluid

Zang luid en explosief, combinatie van trillers en heldere klanken


9-10,5 cm

Kijk live naar vogels in hun nesten

De webcams van ‘Beleef de Lente’ van Vogelbescherming staan aan. Meer dan een miljoen unieke bezoekers volgen elk jaar het liefdesleven in 9 vogelnesten. Alles gebeurt live voor de camera’s. Dit jaar zijn de lenzen gericht op de bosuil, kerkuil, steenuil, slechtvalk, ooievaar, gierzwaluw, ijsvogel, koolmees en voor de allereerste keer de blauwe reiger.

Bekijk de vogels van Beleef de Lente

Leefwijze

Broeden

Broedt van half april tot in juli. Heeft twee legsels per jaar, die bestaan uit 5-7 eieren. Broedduur: 13-15 dagen. Nest bolvormig met veel mos, met aan de zijkant een opening. Het mannetje maakt meerdere nesten, waarna het vrouwtje uiteindelijk één nest uitkiest om in te broeden. Als het vrouwtje op de eieren zit, probeert het mannetje een ander vrouwtje te lokken in één van de andere nesten. De jongen zitten 15-19 dagen op het nest en worden tot 18 dagen na uitvliegen nog gevoerd door beide ouders.

Leefgebied

De winterkoning komt in het hele land als broedvogel voor. Vereist is voldoende dekking om een nest te kunnen bouwen. Vooral in de bosrijke streken van de hogere zandgronden komt de soort veel voor, maar ook in boomrijke woonwijken en in moerassen en duinen met veel struweel. Als er voldoende groen aanwezig is, komt de winterkoning voor tot in de centra van grote steden. Winterkoningen zoeken hun voedsel in en nabij struikgewas, meestal op of laag boven de grond.

Voedsel

Met hun fijne snavel zijn ze gespecialiseerd in het eten van kleine insecten, rupsen, spinnetjes, larven en zaadjes. Ook uit kleine spleten in bijvoorbeeld schors kunnen zij allerlei eiwitrijk gedierte peuteren.

Vogeltrek

De Nederlandse winterkoningen zijn standvogels, maar het is bekend dat vogels uit Scandinavië en het Oostzeegebied ons land passeren in de trektijd.

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Verspreiding en aantal

uiterst talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Het aantal winterkoningen is onderhevig aan pieken en dalen door strenge winters. Maar vanaf 1990 geen significante aantalswijziging. Het is een van de talrijkste broedvogels van ons land.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 500.000-600.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers uiterst groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Luidruchtig aanwezig in stadsparken en tuinen, vaak op of laag boven de grond.

In Europa

Op het hoge noorden na ontbreekt de winterkoning nergens in Europa. De 15 graden Celsius juli-isotherm vormt de grens voor het voorkomen.

Meer informatie


Bescherming

Niet bedreigd, de winterkoning komt in heel Nederland voor. Kunnen hulp in met name omgeving met veel 'versteende' tuinen goed gebruiken.

Wat wij doen

Vogelbescherming bepleit net als BirdLife waar mogelijk het algemeen houden van algemene vogelsoorten zoals de winterkoning. Verder bevorderen we actief op tal van manieren het vogelvriendelijk inrichten van tuinen, om zo onder meer de winterkoning talrijk te houden.

Wat kunt u doen

Winterkoningen zoeken niet zo snel onbeschutte voederplekken op, strooi daarom ook voer onder bomen en struiken. Dicht struikgewas en een plantenrijke border zijn genoeg om het een paartje winterkoningen naar de zin te maken. Een takkenhoop in een rommelig overhoekje of klimop kan een prima plek opleveren om een nest te maken. Een nette, aangeharkte tuin is minder geschikt dan een tuin met dichte struiken, een composthoop en planten die pas in het voorjaar worden bijgesnoeid.
Er bestaan speciale winterkoning-nestkasten. Deze worden niet vaak gebruikt om in te broeden, maar kunnen wel dienst doen als schuil- of overwinteringsplaats of om winterkoningen te lokken in nieuwbouwwijken en pas aangelegde tuinen.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De winterkoning is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn winterkoningen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de winterkoning is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt bescherming aan alle in gebruik zijnde nesten en rustplaatsen van vogels. De nestbescherming geldt voor alle soorten gedurende het broedseizoen en voor een beperkt aantal soorten jaarrond. Nesten van de winterkoning zijn alleen gedurende het broedseizoen beschermd. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal