Waterhoen

Moorhen, Gallinula chloropus - Rallen (Rallidae)

Het waterhoen is een algemene vogel in Nederland. Opvallend is zijn rode snavel met gele punt. Tijdens het zwemmen of lopen is zijn staart omhoog gericht. De witte onderstaartdekveren zijn dan goed zichtbaar. Jonge waterhoentjes volgen deze witte signaalveren. Het waterhoen broedt langs allerlei zoet water, als kleine sloten en vijvers, ook in dorpen en steden.

Herkenning

Zwart verenkleed, met witte vlekken langs de flanken. Opvallende witte onderstaartdekveren met zwarte middenstreep. Rode snavel met gele punt. Heeft een rode bles. Met hun typische (groengele) moerasvogelpoten kunnen ze over drijvende watervegetatie lopen zonder al te diep weg te zakken. Tijdens het zwemmen of lopen is zijn staart omhoog gericht. Juveniel is donkerbruin zonder de opvallende vooral rode snavel.

Geluid

Territoriumroep een verdragend "poerrr", verder zeer veel andere geluiden.


27-31 cm, spanwijdte 50-55 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van maart-augustus. Heeft 1-3 legsels per jaar bestaande uit meestal 5-9 eieren. Broedduur: 19-22 dagen. Maken een komvormig nest in dichte oevervegetatie. Meerdere vrouwtjes leggen soms eieren in hetzelfde nest, zogenoemde dumpnesten (vanaf 12 eieren). Jongen uit een eerder broedsel helpen mee met het verzorgen van kuikens uit een later nest. De jongen kruipen meteen uit het nest en kunnen na een dag of 49 vliegen.

Leefgebied

Het waterhoen is een algemene broedvogel van meren, plassen, rivieren, vijvers en sloten met een dichte oevervegetatie, hierbij hebben ze een lichte voorkeur voor voedselrijke wateren. Het waterhoen is een vaak verborgen levende vogel die zich vooral ophoudt in dichte oevervegetaties. Hierin maken ze ook hun komvormig nest van waterplanten. De lange tenen zorgen er voor dat ze niet wegzakken in de modderige oevers. Waterhoentjes zoeken elkaar in de wintermaanden op in de buurt van grote vijvers en sloten. Hier moeten ze wel voldoende voedsel en dekking kunnen vinden.

Voedsel

Het voedsel van het waterhoen bestaat uit waterplanten, grassen, insecten, spinnen, kikkervisjes, maar soms ook eieren van andere vogels.

Vogeltrek

Het waterhoen blijft in Nederland. Tijdens strenge vorst gaan ze op zoek naar open water en trekken ook wel weg naar Engeland of Noordwest-Frankijk. In de winter bevinden zich in Nederland ook Duitse en Deense vogels. Midden in de winter zijn de grootste aantallen te zien in het westen en zuidwesten, zowel op het platteland, in moerassen als in stedelijke omgeving. Trekt 's nachts en is dan ook soms te horen, vooral in het voorjaar.


Verspreiding en aantal

talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig | doortrekker en wintergast in groot aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Strenge winters en droge voorjaarsmaanden hakken erin. De laatste tientallen jaren neemt de soort als broedvogel geleidelijk af, wat ook geldt voor de niet-broedvogels, die vooral in het zuiden en oosten sterk zijn achteruitgegaan.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 40.000-55.000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers 40.000 (in 2005-2010)

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Alhoewel een wat schuwe vogel toch in veel stadsparken te vinden.

In Europa

Waterhoenen komen in het grootste deel van Europa voor, maar niet in IJsland en in het noorden van Scandinavië, Finland en Rusland. Vooral het voorkomen van voedselrijke wateren met voldoende waterplanten (waarin zich weer waterinsecten ophouden, die tot voedsel dienen) is van belang.

Meer informatie


Bescherming

Het waterhoen neemt als broedvogel en wintervogel in aantal af. De oorzaken ervan zijn nog niet duidelijk. In de stad doet de vogel het iets beter dan daarbuiten, mogelijk omdat het er 's winters milder is van temperatuur en er misschien minder predatie is.

Wat wij doen

Vogelbescherming zet zich in voor gezonde wetlands en moerasgebieden en voor voorlichting aan een groter publiek over de aanwezigheid van vogels in de directe leefomgeving. Het waterhoen profiteert daar onvoldoende van. Nader onderzoek moet aantonen waarom de populatie achteruit gaat en wat effectieve beschermingsmaatregelen zijn.

Wat kunt u doen

Het aanleggen van voldoende oevervegetatie bij vijvers in bijvoorbeeld stadsparken geeft het wat schuwe waterhoen een plek om te schuilen. Waterhoenen kunnen in de winter worden bijgevoerd met granen en boerenkool of andijvie.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

Het waterhoen is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn waterhoenen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de waterhoen is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de waterhoen. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt in heel Nederland gedurende het broedseizoen bescherming aan de nesten van het waterhoen, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal