Velduil

Short-eared Owl, Asio flammeus - Uilen (Strigidae)

Rode lijst

De velduil is een vogel van open terrein, met een voorkeur voor moerassige gebieden en venen. Hij lijkt enigszins op de ransuil, maar heeft veel kortere oorpluimen en een zwavelgele iris. De soort is ook overdag actief. Velduilen zijn zwervers en leggen soms enorme afstanden af. Als broedvogel zeldzaam geworden. ’s Winters soms kleine invasies van velduilen uit Noord- en Noordoost-Europa.

Herkenning

Het verenkleed van de velduil is overwegend licht geelbruin. De bovenzijde heeft een grof patroon van donkerbruine vlekken. Dit biedt goede camouflage op de grond. De onderzijde is witachtig geel met donkere vlekken. Poten en tenen zijn bevederd. In vlucht valt de lichte onderzijde van de vleugels op, met een donkere vlek bij de vleugelboeg en zwart gestreepte vleugelpunten. Jaagt laag boven de grond.

Geluid

Man roept in broedtijd een laag en ritmisch "boe-boe-boe-boe-boe-boe-boe". Wordt zelden gehoord.


37-39 cm, spanwijdte 95 – 110 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Legperiode tussen half april en eind mei-begin juni. Legselgrootte wordt sterk bepaald door het voedselaanbod. In voedselarme jaren zelfs geen legsels. Anders 7-10 eieren, soms nog meer tot maximaal 13. In gunstige jaren vervolglegsels, tot in juni. Eieren bebroed vanaf het eerste ei, daardoor grote verschillen in jongen. Nest op de grond. Jongen verspreiden zich al na zo’n 2 weken in de omgeving.

Leefgebied

De velduil leeft in open terrein met lage vegetatie en dekkingsmogelijkheden. Heeft een voorkeur voor vochtige, deels moerassige laagten met verlandingszones, veengebieden en open duinlandschappen met vochtige plaatsen. Daarnaast ook wel broedend op boerenland, zowel grasland als akkerland. Waar gunstige voedselomstandigheden ontstaan kunnen velduilen zich onverwacht in allerlei open terreinsituaties vestigen. Dankzij een veldmuizenpiek in 2014 kwamen vele tientallen paren velduilen tot broeden, zowel in Nederland als in Vlaanderen. Friesland alleen al telde dat jaar minimaal 53 broedparen.

Voedsel

Vooral woelmuizen (veldmuizen, aardmuizen). Bij gebrek hieraan schakelt de velduil over op andere kleine zoogdieren en op kleine vogels. Op IJsland is de bosmuis belangrijkste prooi.

Vogeltrek

De velduil leidt in vrijwel alle seizoenen een nomadisch bestaan en verblijft waar de omstandigheden geschikt zijn. Dat is waar hij voldoende voedsel en veiligheid (dekking, rust) vindt. Velduilen uit het noordoosten van Europa trekken ’s winters in zuidelijke en zuidwestelijke richting.


Verspreiding en aantal

uiterst schaarse broedvogel | gedeeltelijk wegtrekkend | doortrekker en wintergast zeer klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Midden jaren zeventig bedroeg de Nederlandse populatie velduilen 130-185 broedparen. De velduil kwam toen overwegend voor in Flevoland, Noordwest-Overijssel, Friesland, Drentse hoogveengebieden en de Waddeneilanden. Meer recent schommelt het aantal broedparen rond de 20, waarvan het merendeel op de Waddeneilanden en in Noord-Groningen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 31-37 (in 2012)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Een invasiejaar als 2014 buiten beschouwing gelaten, broeden de meeste velduilen op de Waddeneilanden. Zwervende exemplaren ’s winters in open veld.

In Europa

De grootste aantallen komen voor in Noord- en Noordoost-Europa en Europees Rusland. Als vaste broedvogel verder verspreide en min of meer geïsoleerde populaties in onder meer Frankrijk en de Lage Landen, maar in Vlaanderen nagenoeg verdwenen.

Meer informatie


Bescherming

Vrijwel overal neemt de populatie af door verlies van geschikt broed- en foerageerhabitat. Oorzaken zijn vernietiging en ontginning van vochtige gebieden en de modernisering van de landbouw. Onder meer de voedselsituatie speelt de vogels parten. De intensivering van de landbouw heeft de ongeveer driejarige cyclus in de veldmuizenpopulatie nagenoeg stilgelegd. Daarnaast hebben broedende velduilen rust en veiligheid nodig, nestbescherming in agrarisch gebied en geen verstoring door recreatie.

De velduil staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

De velduil maakt onderdeel uit van het Actieplan Bedreigde Vogels dat Vogelbescherming in 2015 uitbracht. Bescherming en op natuurlijke dynamiek gericht beheer van natuurgebieden zijn cruciaal, evenals het handhaven van rust in de broedgebieden. Daarnaast is een meer natuurlijke landbouw vereist met herstel van veldmuizencycli. Samen met de stichting Werkgroep Grauwe Kiekendief en terreinbeheerders (o.a. Natuurmonumenten) wordt gewerkt aan betere voedselomstandigheden in het agrarisch gebied voor overwinterende velduilen.

Wat kunt u doen

Waar velduilen broeden, met name op de Waddeneilanden, kan verstoring worden voorkomen door niet van gebaande paden af te gaan en geen honden los te laten lopen. Agrariërs kunnen behulpzaam zijn door bij broedgevallen de nesten te ontzien bij werkzaamheden. Ook kunnen zij bijdragen aan het creëren van gunstige omstandigheden voor muizenpopulaties met bijvoorbeeld braak- of faunastroken en akkerranden. Afzien van giftige bestrijdingsmiddelen tegen bijvoorbeeld muizen en ratten, voor wie buiten woont.

Meer weten?

Actuele berichten

Downloads


Wet- en regelgeving

De velduil is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn velduilen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de velduil is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet en een deel van hun leefgebieden wordt beschermd via de Natuurbeschermingswet 1998.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de velduil. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

Verschillende broedgebieden van velduilen zijn aangewezen en beschermd op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Het gaat om de volgende gebieden: Bargerveen, Duinen Ameland, Duinen en Lage Land Texel, Duinen Schiermonnikoog, Duinen Terschelling, Lauwersmeer en Waddenzee.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal