Sprinkhaanzanger

Common Grasshopper Warbler, Locustella naevia - Sprinkhaanzangers (Locustellidae)

De sprinkhaanzanger dankt zijn naam aan de zang van het mannetje; een voortdurend rinkelend geluid dat sprekend lijkt op dat van een sprinkhaan. Dat is meteen het enige dat opvallend is aan deze riet- en ruigtebewoner. Sprinkhaanzangers zijn erg onopvallend gekleurd en leven verborgen. Ze houden er niet om uit de dekking van de vegetatie te komen. Sprinkhaanzangers zijn niet zo kieskeurig wanneer het hun leefgebied betreft; als het maar nat en ruig is.

Herkenning

Best te herkennen aan zijn zang. Qua uiterlijk past hij prima tussen alle rietvogels met overwegend bruine bovendelen. Op de rug heeft hij zwarte strepen en de vleugels zwarte vlekken, de onderzijde is heel zwak gevlekt op borst en flanken. De onderstaart dekveren zijn donker gevlekt. Geen verschil tussen mannetje en vrouwtje, maar man heeft zwartere snavel.

Geluid

Het belangrijkste kenmerk: de zang is een insectachtige, mechanische ratel, hoger dan van snor.


12-14 cm


Deze soort lijkt op:

Natuurbeleving dichterbij

Door nieuwe broedplaatsen en hoogwatervluchtplaatsen in te richten, creëren we meer rust voor vogels. Tegelijkertijd willen we mensen meer van wadvogels laten genieten. Dit doen we door nieuwe vogelkijkplekken te creëren en gratis vogelherkenningskaarten, de app ‘Wadvogels’, verrekijkeruitleenpunten aan te bieden.

Beleef de waddennatuur

Leefwijze

Broeden

Zingt vanaf begin april tot in augustus. Broedt vanaf ongeveer half mei tot midden juli. Vaak twee legsels met 5-6 eieren. Broedduur 12-15 dagen. Nest is een dik kommetje van grassen en bladeren, dat op of vlak boven de grond wordt gebouwd in dichte vegetatie. Jongen 12-13 dagen op het nest. Nog 10 dagen blijven ze als familie bij elkaar.

Leefgebied

De sprinkhaanzanger broedt in natte ruigtevegetaties in open gebieden, en verder is hij niet heel kieskeurig: komt voor in vochtige rivieroevers, ruige duinbegroeiing, jonge bomen/aanplant na kaalslag in bos en soms ook heide met veel ruigte.

Voedsel

Voornamelijk niet-vliegende insecten, spinnen e.d.. Foerageert laag in de vegetatie, lopend/kruipend over de grond, als een muis.

Vogeltrek

De sprinkhaanzanger is een lange-afstandstrekker, en overwintert in Midden-Afrika (ten zuiden van de Sahara). Door zijn sluwe gedrag en geheimzinnige voorkomen is nog niet precies bekend waar hij overwintert. Grofweg zitten ze van zuidwest Mauritanië en Senegal verder zuidelijk tot Sierra Leone en het noorden van Liberia en oostelijk tot zuidelijk Mali en noord-Ghana. De populaties van de Kaukasus overwinteren in noordoost Afrika (Ethiopië) en de Russische vogels in India. Nachttrekker. Najaarstrek van augustus-oktober, voorjaarstrek maart-april. Komt vanaf begin april aan in de broedgebieden in Nederland.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in vrij klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De sprinkhaanzanger is een vogelsoort die niet gemakkelijk te inventariseren is. Alleen de zingende mannetjes zijn relatief eenvoudig waar te nemen. De precieze aantallen echter zijn moeilijk te bepalen, maar tegenwoordig zijn het er meer dan de vorige grootschalige telling in de periode 1979-1985. Is sinds 1990 toegenomen met minder dan 5% per jaar.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 4000-6000 (in 1998-2000)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers vrij klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Duingebieden bij Burgh-Haamstede, Ouddorp, Wassenaar, Zandvoort en Castricum, en het Nationaal Park Wieden-Weerribben. Onopvallend en schuw gedrag, maar goed te vinden door de zang.

In Europa

Het broedgebied van de sprinkhaanzanger strekt zich uit over alle Centraal-Europese landen en de zuidelijke helft van Scandinavië, met uitzondering van IJsland. Wordt minder algemeen richting Middellandse Zee.

Meer informatie


Bescherming

Er is nog veel onbekend over de sprinkhaanzanger. Duidelijk is wel dat sprinkhaanzangers niet zo kieskeurig wanneer het hun leefgebied betreft; als het maar nat en ruig is.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft zich enorm ingespannen voor de kwaliteit van moerasgebieden. Onder meer door het opstellen van een Beschermingsplan Moerasvogels en door actieve inbreng bij de beheerplannen van Natura2000-gebieden. Een vogel als de sprinkhaanzanger heeft daar ook van geprofiteerd. Via een netwerk van deskundige en vrijwillige WetlandWachten houdt Vogelbescherming een oogje in het zeil bij deze natuurgebieden.

Wat kunt u doen

Terreinbeherende organisaties en overheden kunnen zorgen voor voldoende omvang van rietlanden met ruigte, zodat ook sprinkhaanzanger een broedplek heeft. Verbossing is nadelig voor de soort.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

De sprinkhaanzanger is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn sprinkhaanzangers beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de sprinkhaanzanger is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

De Wet natuurbescherming biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de sprinkhaanzanger, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal