Scharrelaar

European Roller, Coracias garrulus - Scharrelaars (Coraciidae)

Een van de kleurrijkste vogels die Nederland bezoekt is de scharrelaar. Heel soms wordt hij in ons land gespot en trekt dan gelijk de aandacht. De scharrelaar is ongeveer zo groot als een gaai, maar is in plaats van roze, felblauw met bijna turkoois blauwe vleugels. In totaal zijn er zo’n 70 gevallen bekend, dat één of meerdere scharrelaars in ons land werden gezien. Eind mei - juni is daarvoor de beste periode.

Herkenning

Het verenkleed van de scharrelaar is overwegend felblauw. Zijn kop en buik zijn dezelfde blauwe kleur, zijn rug is bruin en de vleugels zijn turkoois blauw. Hij heeft een zware dolksnavel en korte, dikke en krachtige poten. Behalve aan zijn uiterlijk is hij ook te herkennen aan zijn gedrag; hij maakt graag gebruik van uitkijkposten als telefoondraden en palen om een prooi te beloeren.

Geluid

Gaaiachtig gekrijs.


31-32 cm, spanwijdte 52-58 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt van mei tot en met juli en heeft meestal 1 legsel met 4-6 eieren. Kunnen aan nieuw legsel beginnen als het eerste legsel verloren is gegaan. Scharrelaars zijn monogaam en territoriaal en broeden in holen. Het zijn geen koloniebroeders, maar soms broeden ze in een semi-kolonie, met een aantal nesten in een zelfde gebied. De afstand tussen de nesten is dan over het algemeen nog relatief groot.

Leefgebied

De scharrelaar heeft een voorkeur voor warme en zonnige laaglanden in Centraal en zuidelijk Europa. Hij komt voornamelijk voor in open terreinen, afgewisseld met stukken oude bomen. De uitkijkposten die deze bomen verschaffen, gebruikt hij om vanaf te jagen. Ook op heideterreinen en gevarieerd agrarische land en half woestijnen kunt u de scharrelaar tegenkomen.

Voedsel

Scharrelaars eten voornamelijk insecten, zoals kevers, krekels, cicaden en spinnen. Maar ook kikkers, hagedissen en zelfs slangen zijn voor hen niet te versmaden. Ze zoeken een plekje bovenin een struik of boom, waar ze op de uitkijk gaan zitten, op zoek naar hun volgende hapje.

Vogeltrek

Tussen oktober en april is de scharrelaar te vinden in zijn overwinteringsgebieden in Oost- en Zuidwest Afrika. Waar de scharrelaars in de zomermaanden verblijven, lijkt aan de hand van onderzoek ook bepalend te zijn voor hun trekroute en de plek waar ze overwinteren. Zo trokken Franse scharrelaars in een rechte lijn naar het Zuiden, terwijl vogels van het Iberisch schiereiland langs de Westkust van Afrika trokken.

Gratis magazine Vogels Dichterbij

Leer de bekendste tuinvogels beter kennen met Vogels Dichterbij. Dit gratis magazine staat boordevol mooie foto’s over vogels kijken en met veel praktische tips over vogels voeren, nestkastjes en vogelvriendelijke tuinen. Bestel Vogels dichterbij meteen en ontvang aantrekkelijke korting op leuke producten

Bestel Vogels Dichterbij

Verspreiding en aantal

In Nederland zien we slechts zelden een scharrelaar. Binnen Europa neemt het aantal scharrelaars geleidelijk af door verlies aan geschikt habitat.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Waar de scharrelaar zich laat zien in Nederland is niet goed te voorspellen; het is geen regelmatige verschijning in ons land. Maar kijk naar hem uit in gevarieerd cultuurlandschap, of in landen als Spanje, en bijvoorbeeld Oost- Europa.

In Europa

De scharrelaar komt voor in de meest zuidelijke delen van Europa en heeft ook een groot verspreidingsgebied in Oost- Europa en Rusland.

Meer informatie


Bescherming

Enkele van de grootste bedreigingen voor de scharrelaar zijn het verlies van geschikte broedgebieden door veranderd landgebruik, het gebruik van pesticiden in de landbouw en de jacht. De soort is in Europa het slachtoffer van de jacht wanneer deze gedurende de trek langs de Middellandse zee komt, en in andere gebieden wordt hij ook voor consumptie bejaagd.

Wat wij doen

In ons land worden voor de scharrelaar geen specifieke beschermingsmaatregelen genomen, maar ze kunnen profiteren van en gevarieerd en natuurlijk landbeheer, met zo min mogelijk gebruikmaking van bestrijdingsmiddelen tegen insecten. Vogelbescherming werkt samen met Birdlife Partners in gebieden waar de soort voorkomt en in gebieden langs de trekroute. Deze Partners zetten zich in voor het voortbestaan van de soort.

Wat kunt u doen

Mocht u ergens in Nederland een scharrelaar aantreffen, bewaar dan uw afstand om verstoring te voorkomen. Het gaat vermoedelijk om een dwaalgast. In het buitenland kunt u de scharrelaar helpen door het internationale werk van Vogelbescherming en haar partners te steunen.


Wet- en regelgeving

De scharrelaar is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn scharrelaars beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de scharrelaar is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Wet natuurbescherming. De soort komt slechts in beperkte mate in Nederland voor.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal