Porseleinhoen

Spotted Crake, Porzana porzana - Rallen (Rallidae)

Rode lijst

Het porseleinhoen is een verborgen levende moerasvogel, die leeft van plantaardig voedsel en klein gedierte. Zijn leefgebied is nogal ontoegankelijk: natte uiterwaarden, randen van zegge-, lisdodde- en rietmoerassen en ondergelopen graslanden. Belangrijk is de aanwezigheid van water met een diepte van minder dan 15 centimeter. Het is de roep van de vogel die in het voorjaar zijn aanwezigheid meestal verraadt: een fluitend "hwiet!", ook wel omschreven als een zweepslag. In de nazomer zijn ze soms te zien aan slikranden van rietvelden.

Herkenning

Het meest opvallend is de roep. Vooral in de nazomer zijn ze soms ook te zien bij rietranden, waar het porseleinhoen te herkennen is als een kleine ral, met een korte dikke roodgele snavel, witte vlekken en stippen op kop en borst, die op de flanken langzaam overgaan in dwarsstrepen.

Geluid

Herkenbare ritmische roep, een stijgend opzwepend fluitje, "kwiet!"


19-22,5 cm, spanwijdte 37-42 cm


Deze soort lijkt op:

Vogelbescherming-optiek en andere topmerken

Ruime sortering, hoge kwaliteit in alle prijsklassen, 40 jaar expertise en persoonlijk advies in de winkel in Zeist. Ons enthousiaste en deskundige winkelteam demonstreert graag de verschillende modellen en mogelijkheden, zodat u zelf kunt vergelijken en uw keuze op uw gemak kunt maken. Én u steunt het werk van Vogelbescherming.

bekijk ons ruime assortiment in onze webshop

Leefwijze

Broeden

Territoriaal. Man manifesteert zich met opvallende baltsroep, vooral 's nachts te horen. Broedt van april tot juli, waarbij 8-12 eieren worden gelegd, soms 2 nesten per jaar. Doordat de eieren niet tegelijkertijd worden gelegd, kan het 24 dagen duren voordat alle eieren uitkomen (18-19 dagen voor één ei). Beide ouders zorgen voor de jongen, die allemaal in het nest blijven tot alle jongen geboren zijn, maar vrijwel dan binnen 8-10 uur het nest verlaten. Enkele dagen laten kunnen ze zelf voedsel zoeken, en meestal kunnen ze binnen 45 dagen vliegen.

Leefgebied

Laagveenmoeras, rietland en ruigte, vennen, natte duinvalleien. Belangrijk kenmerk van het leefgebied is het voorkomen van lage, kruidachtige vegetaties in permanent, 10-20 cm diep water. In de Oostvaardersplassen komt het porseleinhoen vooral voor in door grauwe ganzen begraasde rietvelden met een vegetatiestructuur die overeenkomt met zeggenvelden. Verder komt het porseleinhoen voor in ruige, grazige vegetaties in ondiep water of geïnundeerde vegetaties; structuurrijke, grazige en/of ruige vegetaties in laagveenmoerassen; ondiepe oeverzones met zeggen, grassen en ruigten langs vennen; open delen in hoogvenen met onder meer galigaan. Is daarnaast te vinden in randen van rietmoerassen met ondiep water en ondiep geïnundeerde gras- en/of zeggevegetaties langs de grote rivieren. Broedt in dichte vegetaties (riet, zeggen, grassen) in ondiep water op een (zelfgebouwde) verhoging iets boven het waterpeil.

Voedsel

Verzamelt voedsel in ondiep water (minder dan 15 cm) of op slik, bijna altijd in de dekking van vegetatie. Het voedsel bestaat uit insecten en andere ongewervelde dieren (wormen, slakjes, kreeftachtigen e.d.), kleine visjes en amfibieën, plantaardig materiaal zoals zaden en wortels.

Vogeltrek

Lange-afstandstrekker naar zuidelijk Afrika. Najaarstrek vanaf augustus - september, alhoewel sommige vogels in Zuid-Europa of Noord-Afrika blijven hangen. Door zijn verborgen levenswijze en slecht toegankelijk leefgebied is er weinig bekend over zijn overwinteringsgebied. In Egypte en Sudan zijn gevallen bekend tijdens de trek, en de rest van oostelijk Afrika november tot mei. Van westelijk Afrika zijn enkele gevallen bekend. Keert terug vanaf eind maart tot in mei weer terug; tot in juli kunnen nieuwe broedplaatsen worden bezet. Nachttrekker.


Verspreiding en aantal

zeer schaarse broedvogel | wegtrekkend | doortrekker in klein aantal

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Als plotseling optredende pionier van moeras kent het porseleinhoen grote jaarlijkse aantalsfluctuaties, gerelateerd aan waterstanden in het voorjaar. Negatieve processen als verbossing en verdroging van moeras is op veel plaatsen van toepassing. Hier tegenover staan positieve ontwikkelingen, zoals het ontstaan van de Oostvaardersplassen en andere nieuwe broedgebieden, bijvoorbeeld in Groningen. Toch zijn de aantallen zijn sinds de jaren zestig met tenminste 25-50% afgenomen. Het aantal broedparen wisselt sterk van jaar tot jaar, deels als gevolg van waterpeilschommelingen.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 250-310 (in 2014)
Geschat maximum aantal overwinteraars/doortrekkers klein aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Bron en meer waarnemingen: Waarneming.nl

Kijktip

Langs de grote rivieren. Let op de opvallende roep in rustige nachten, vooral in april en mei.

In Europa

Het porseleinhoen komt voor in grote delen van Centraal- en West-Europa, maar ook in Scandinavië. De Oost-Europese landen (Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne, Polen) zijn echter de belangrijkste broedgebieden.

Meer informatie


Bescherming

Schommelingen in het waterpeil veroorzaken veranderingen in de aantallen broedparen van het porseleinhoen. Verdroging van veel natuurgebieden heeft de soort beslist geen goed gedaan. De oorzaken voor de schommelende aantallen porseleinhoenders in Nederland lijken deels ook buiten Nederland te liggen, aangezien de aantallen ook jaarlijks fluctueren wanneer er in de broedgebieden niets is veranderd. Het areaal aan geschikt overwinteringshabitat (wetlands) in Afrika neemt ook af. Op lange termijn is vooral de verdroging van veel natuurgebieden en de inlaat van gebiedsvreemd (eutroof) water desastreus voor de soort. Gelukkig gaat het met de waterkwaliteit door verbeterde inzichten en beheer weer iets beter. Op diverse plaatsen in Nederland profiteert de soort recentelijk van het creëren van nieuwe moerasgebieden. Het porseleinhoen maakt onderdeel uit van het Actieplan bedreigde vogels van Vogelbescherming.

De porseleinhoen staat op de Rode Lijst van Nederlandse broedvogels. Rode Lijsten bevatten soorten die bedreigd worden of kwetsbaar zijn. Rode Lijsten hebben geen officiële juridische status, maar hebben in de praktijk wel een belangrijke signaleringfunctie. Voor deze soorten geldt een hogere prioriteit bij het nemen van actieve beschermingsmaatregelen, bijvoorbeeld door hun leefgebieden te verbeteren. Download het Basisrapport voor de Rode Lijst Vogels volgens Nederlandse en IUCN–criteria.

Wat wij doen

Vogelbescherming heeft met het Beschermingsplan Moerasvogels een belangrijke bijdrage geleverd aan het beheer van geschikte leefgebieden in Nederland. Daarnaast hebben we met andere natuurorganisaties bijgedragen aan het instellen van ‘klimaatbuffers'. Klimaatbuffers spelen in op de veerkracht van ecosystemen om zich aan te passen aan veranderingen. Zo kan men in moerasgebieden water opvangen in tijden van overstromingen, terwijl ze water kunnen leveren in tijden van droogte. En tegelijkertijd staan deze gebieden garant voor prachtige natuur. Via een netwerk van vrijwillige WetlandWachten houdt Vogelbescherming een vinger aan de pols in de voor vogels belangrijke 'natte' gebieden in Nederland. Internationaal werkt Vogelbescherming aan verbetering van leefgebieden als onderdeel van BirdLife Internationaal, de nadruk ligt daarbij op gebieden langs de Oost-Atlantische trekroute van vogels.

Wat kunt u doen

Terreinbeheerders kunnen maatregelen nemen waar het porseleinhoen van kan profiteren. De belangrijkste actie die voor het porseleinhoen ondernomen kan worden is het tegengaan van de verdroging van veel potentiële leefgebieden. De soort is gebaat bij lage moerasvegetaties, natuurlijke dynamiek in het waterpeil en een dynamisch moeras.

Meer weten?

Downloads


Wet- en regelgeving

Het porseleinhoen is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn porseleinhoenen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van het porseleinhoen is in Nederland geregeld in de Wet natuurbescherming.

Algemene regels

De Wet natuurbescherming bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het opzettelijk doden of vangen van vogels (artikel 3.1 lid 1);
  • het opzettelijk vernielen of beschadigen van nesten, rustplaatsen en eieren van vogels, of het wegnemen van nesten (artikel 3.1 lid 2);
  • het rapen en onder zich hebben van eieren van vogels (artikel 3.1 lid 3);
  • het opzettelijk storen van vogels (artikel 3.1 lid 4);
  • het bezit, het vervoer en de handel in vogels, dood of levend, dan wel delen of producten daarvan (artikel 3.2).

Overtreding van deze verboden is een economisch delict en kan leiden tot strafrechtelijke vervolging. De verboden worden ook bestuursrechtelijk gehandhaafd. Uitzonderingen op de verboden zijn opgenomen in de wet en de bijbehorende uitvoeringsregelgeving. De wet voorziet in een algemene bevoegdheid voor de provincie (en in sommige gevallen het Ministerie van Economische Zaken) om onder strikte voorwaarden een ontheffing of vrijstelling te verlenen van de verboden (artikel 3.3).

Bijzondere regels

Een groot aantal broedgebieden van het porseleinhoen is aangewezen en beschermd als Natura 2000-gebied op grond van hoofdstuk 2 van de Wet natuurbescherming. Voor deze gebieden gelden strenge regels voor alle plannen, projecten en andere handelingen die mogelijk significante negatieve effecten kunnen hebben op de natuurwaarden waarvoor het gebied is aangewezen. De betreffende gebieden zijn te vinden in onderstaande database van het Ministerie van Economische Zaken.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal