Kuifmees

Crested Tit, Lophophanus cristatus - Mezen (Paridae)

De kuifmees is een bijna endemische Europeaan: de verspreiding is vrijwel beperkt tot Europa. Dat komt niet veel voor in de vogelwereld. De prachtige kuif wordt bij opwinding nog verder opgezet. Kuifmezen zijn nogal territoriale vogels die het gehele jaar in hun broedgebied verblijven. Alleen jonge vogels vormen in de winter zwervende groepjes. In het voorjaar zoeken ze alsnog een eigen territorium, waar ze de rest van hun leven blijven. De kuifmees heeft misschien wat onverwachte vijanden: spechten zijn dol op mezeneieren en schromen niet een nestje kuifmezen op te eten.

Herkenning

Bovendelen bruin en onderdelen vuilwit. Markante zwart-witte koptekening en opvallende spitse, driehoekige kuif die kan worden opgezet. Geen verschil tussen mannetje en vrouwtje.

Geluid

Typisch mezengeluid, maar door scherpe, bibberende geluid herkenbaar. Zang een combinatie van roepjes, schel, ratelend "brr-dr-dr-dr", en af en toe en hoog "zi-zi-zu-zi".


10,5-12 cm


Deze soort lijkt op:


Leefwijze

Broeden

Broedt in naaldbossen waar het vrouwtje vooral naar dode berkenbomen zoekt, om een nestholte uit te hakken; daarvoor moet het hout wel zacht genoeg zijn. Vanaf half april tot juli worden 1 a 2 legsels bebroed met 4 - 8 eieren, tot soms wel 11. Na 13 - 18 dagen komen de eieren uit, 16 - 22 dagen later zijn de jongen vliegvlug, en worden daarna nog 23 - 25 dagen gevoed door de ouders.

Leefgebied

Door dennen gedomineerde naaldbossen zijn favoriet.

Voedsel

Voedsel voornamelijk insecten en andere ongewervelden, maar schakelt in de winter ook over op zaden van naaldbomen, en eventueel ook andere bomen (wilg, populier) en bessen van meidoorn en lijsterbes. Foerageert vaak rusteloos hoog in de bomen, van boomtop naar boomtop vliegend.

Vogeltrek

Standvogel en verspreidt zich eigenlijk alleen vanaf de nazomer en in de winter, als jonge vogels kleine groepjes vormen.


Verspreiding en aantal

vrij talrijke broedvogel | jaarrond aanwezig

jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

De verspreiding blijft al tientallen jaren gelijk, al kunnen kleine populaties verschijnen en weer verdwijnen. De landelijke aantallen profiteerden van het verouderen van het bos en van minder intensief bosbeheer. Sinds ongeveer 1985 is er sprake van een afname, maar minder hard dan werd verwacht door het omzetten naaldbossen naar meer natuurlijk loofbos.

Aantallen in Nederland

Aantal broedparen 20.000-30.000 (in 1998-2000)
Aantal overwinteraars groot aantal

Bron: Sovon Vogelonderzoek Nederland

Meer weten over trends? Kijk op sovon.nl.

Waarnemingen

Meer waarnemingen op Waarneming.nl

Kijktip

Veluwe. Verstopt zich vaak boven in naaldbomen en verraadt zich dan door roep.

In Europa

De verspreiding van de kuifmees is vrijwel beperkt tot de Europese dennenbossen. Alleen in de Oeral komt de soort ook buiten Europa voor.

Meer informatie


Bescherming

Omdat het aandeel naaldhoutbossen verminderd in Nederland, gaat het ook minder goed met de kuifmees, al gaat de soort minder achteruit dan werd verwacht.

Wat kunt u doen

U kunt zwervende wintergroepen kuifmezen aantrekken met diverse sparren- en larikssoorten in de tuin; Kuifmezen bezoeken ook wel voedertafels met fijne zaadmengsels en zitten soms op een pindanetje. Er bestaan speciale nestkasten voor winterkoningen en kuifmezen. Deze gebruiken ongeveer dezelfde grootte nestkast. Een kuifmeeskastje kunt u het beste op enkele meters hoogte (2-3 meter is prima) in een dicht bosje met enkele naaldbomen hangen. Voor winterkoningen kunt u hetzelfde kastje veel lager hangen, meer in het struikgewas.

Meer weten?


Wet- en regelgeving

De kuifmees is een beschermde inheemse diersoort. Net als alle andere vogels die van nature in het wild in Nederland voorkomen zijn kuifmezen beschermd op grond van de Europese Vogelrichtlijn. De bescherming van de kuifmees is in Nederland geregeld in de Flora- en faunawet.

Algemene regels

De Flora- en faunawet bevat een aantal verboden handelingen die van toepassing zijn op alle inheemse vogels, waaronder de kuifmees. Deze verboden gelden in heel Nederland. De wet verbiedt:

  • het doden, verwonden, vangen (artikel 9)
  • het opzettelijk verontrusten (artikel 10)
  • het beschadigen, vernielen, uithalen, wegnemen of verstoren van nesten, holen of andere voortplantings- of vaste rust- of verblijfplaatsen (artikel 11)
  • het zoeken, rapen, uit het nest nemen, beschadigen of vernielen van eieren (artikel 12)
  • het bezit, het vervoer en de handel in de vogels dan wel eieren, nesten of producten daarvan (artikel 13)

Uitzonderingen op de verboden zijn onder strikte voorwaarden mogelijk. Daarvoor is een ontheffing of een vrijstelling nodig.

Bijzondere regels

De Flora- en faunawet biedt gedurende het broedseizoen bescherming in heel Nederland aan de nesten van de kuifmees, inclusief de functionele omgeving om het broeden succesvol te laten zijn. Er zijn geen natuurgebieden voor deze soort aangewezen op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.

Meer weten?

© Foto's: AGAMI   © Illustraties vogels: Elwin van der Kolk   © Video's: Natuur Digitaal